İki sevgilinin adını taşıyan bu parça, konservatuvar heyetinin Merzifon'daki son oturumunda, 9 Temmuz'u 10 Temmuz'a bağlayan gece Âşık Musa Aslan'dan kaydedilmiştir. Katalogda yalnız "Eşref ile Zöhre" başlığı ve "Beñ(?) bu yerde yatarkene" ilk dizesiyle yer alır; bir halk hikâyesinden alındığı, başlıktaki iki addan çıkarılabilir. TRT repertuvarına geçmemiş, metni ve notası da bugüne dek basılmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Merzifon
  • Kaynak kişi: Âşık Musa Aslan
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 9/10 Temmuz 1943 (iki günü bağlayan gece)
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3728
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1138/B-1
  • Tür: türkü; başlığa göre bir aşk hikâyesinden parça
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Beñ(?) bu yerde yatarkene

Dize "Ben bu yerde yatarken" diye okunabilir. İlk kelimenin yanındaki soru işareti, katalogcunun bu okuyuştan emin olmadığını gösterir; Kaya, okunuşundan ya da doğruluğundan şüphe ettiği her bilginin yanına böyle bir işaret koymuştur. Söyleyen bir yerde yatarken başına gelen bir şeyi anlatmaya girişir, ama bu sesin Eşref'e mi Zöhre'ye mi ait olduğu tek dizeden çıkmaz.

Kaya'nın elindeki tek belge fişlerdi: arşivin bugünkü sahibi Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, katalog hazırlanırken plaklardan ve bantlardan yararlanma isteğini geri çevirmişti. Fişin kopyası TRT'de, kaydın kendisi Folklor Arşivi'nin 1138 numaralı plağındadır; dizenin devamı ise basılı hiçbir metne geçmemiştir.

Hikâyesi

Başlıktaki iki ad bir halk hikâyesini akla getirir, fakat "Eşref ile Zöhre" adlı bir hikâyenin Amasya'da anlatılmış bir metnine ya da konusunu anlatan bir yayına bu çalışma sırasında rastlanmadı. Türkünün hangi olay üzerine söylendiği bu yüzden bilinmiyor. Zöhre adı konservatuvarın başka kayıtlarında da geçer: Çumra'da 1940'ta "Zöhrem: Kuyu dibi dikmeli", Feke'de 1941'de "Zöhre Türküsü: Yük dibinde duvağım" diye başlayan parçalar alınmıştır. İkisinin de ilk dizesi Merzifon kaydıyla örtüşmez ve Eşref adını anmaz.

Müzikal Özellikleri

1138 numaralı plağın dizilişi kayıt hakkında küçük bir ipucu verir. A yüzünü baştan sona "Kaval Havası: Şu garşıki yayla ne gözel yayla" doldurmuş, B yüzünde önce "Eşref ile Zöhre", ardından "Felek Şad Olacak Günün Görmedim" kaydedilmiştir. Bir yüzün tek parçaya ayrıldığı bu plakta hikâye parçasının yarım yüzle yetinmesi, onun daha kısa bir kayıt olduğunu gösterebilir; kesin süre fişten öğrenilemiyor. Ezginin makamı, usulü ve yapısı da bilinmiyor.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Heyet 9 Temmuz'da Gümüşhacıköy'de çalışmış, ardından Merzifon'a dönüp gece çalışmayı sürdürmüştü. Kaya, iki tarihin taksimle yazıldığı fişlerde en güçlü ihtimalin bir günü öbürüne bağlayan gece olduğunu belirtir. Musa Aslan o oturumda beş parça okudu; plak sırasıyla "Dembedem", "Baḫçaya Getirdi", bir kaval havası, bu hikâye parçası ve "Felek Şad Olacak" diye başlayan türkü. Bunlardan üçü TRT repertuvarına girmiş ve Dem Be Dem Karşıma Gelen Bülbül, Bahçeye Getirdi Bir Canan Bizi ve Felek Şad Olacak Günün Görmedim sayfalarında anlatılmıştır. Ardahan'da başlayıp Merzifon'da süren ömrünü Âşık Musa Aslan sayfası anlatır; Merzifon ezgilerinin il içindeki yeri Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında görülür. "Eşref ile Zöhre"yi Musa Aslan'dan sonra okuyan bilinmiyor.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar