"Felek Şad Olacak Günün Görmedim", kaderden yakınan bir sitem türküsüdür; ezgisi pesteki la'dan tizdeki do'ya, on ses boyunca dolaşır. Merzifon'da yaşamış Âşık Musa Aslan'dan derlenmiştir. Ankara Devlet Konservatuvarı'nın derleme heyeti onu 1943 yazında Merzifon'da plağa almış, Muzaffer Sarısözen de türküyü TRT repertuvarına 1029 numarayla geçirmiştir. Kaynak kişinin kendi sesinden bir kayıt da Repertükül'de dinlenebilir. Musa Aslan'ın hayatı ve repertuvara giren öbür türküleri Âşık Musa Aslan sayfasında, Amasya türkülerinin bütünü ise Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında anlatılmıştır.

Künye

  • TRT THM repertuvar no: 1029 (kırık hava)
  • Yöre: Amasya, Merzifon
  • Kaynak kişi: Âşık Musa Aslan
  • Derleyen ve notaya alan: Muzaffer Sarısözen
  • Derleme tarihi: TRT repertuvar künyesinde 14.10.1943; Ankara Devlet Konservatuvarı'nın plağa alışı 9/10 Temmuz 1943, Merzifon (fiş 3729, plak 1138/B-2)
  • Makam: Hüseyni; karar ve bitiş sesi la
  • Usul: 7/8
  • Ses alanı: la ile do arası, 10 ses
  • Söz-müzik: anonim (künyede şair adı yoktur)
  • TRT bağlantısı: TRT'nin çevrimiçi bir repertuvar sayfası olmadığından nota künyesi ve kaynak kişi ses kaydı için Repertükül, https://www.repertukul.com/FELEK-SAD-OLACAK-GUNUN-GORMEDIM-1029
  • Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ses kaydı: http://webtvpanel.kultur.gov.tr/WebTV_Contents/Publish/21092017143330/08ifelekisadiolacaki2.mp3

Sözleri

Felek şad olacak günün görmedim (canan görmedim)
Garip gönlüm bir efkara düşürdün
El uzadıp gonca gülün dermedim
Bülbül gibi intizara düşürdün (canan düşürdün)
Bir zülf-i siyahım elimden aldın (cananım aldın)
Günahım neydi hey zalım n'oldun
Ahırında beni gurbete saldın
Akıl ermez bir diyara düşürdün (canan düşürdün)
Akıl ermez şu feleğin işine (canan işine)
Doyulur mu cinbişine cuşuna
Ahirinde ağu kattı aşıma
Eyub'a dert verip yara düşürdün (canan düşürdün)

Günümüz Türkçesiyle: Ey felek, sevinçli olacağım bir günü görmedim; garip gönlümü bir kaygıya düşürdün. Elimi uzatıp gonca gülünü koparamadım; beni bülbül gibi beklemeye mahkûm ettin. Kara saçlı sevdiğimi elimden aldın; günahım neydi, ey zalim, ne oldun? Sonunda beni gurbete saldın, akıl ermez bir diyara düşürdün. Şu feleğin işine akıl ermez; onun eğlencesine, coşkusuna doyulur mu? Sonunda aşıma zehir kattı; Eyüp'e dert verip onu yaralara düşürdün.

Sözlükçe "şad"ı mutlu, sevinçli; "efkar"ı düşünce, sıkıntı; "zülf-i siyah"ı siyah saçlı; "ahir"i son; "cimbiş"i eğlence; "cuş"u coşku olarak açıklar. "Felek" burada kader, talih, dünya ve gökyüzü anlamlarının hepsini taşır; "Eyub" da sabrıyla bilinen Hz. Eyüp peygamberdir. "Ağu" zehir, "aş" yemek demektir. Son dizede söz, Eyüp'ün dertlerini de feleğin hanesine yazar ve âşığın kendi acısını bir peygamberin sınanmasıyla yan yana koyar. Her dizeye eklenen "canan görmedim", "canan düşürdün" gibi terennümler, feleğe yöneltilmiş sitemi bir sevgiliye seslenme tonuna çevirir.

Söz Sahipliği ve Telif

Musa Aslan 1960'ta öldüğü için, sözler ona aitse telif koruması altında olurdu. Repertuvar künyesi ise türküyü bir şairin adıyla değil, kaynak kişi olarak Musa Aslan'la kaydeder ve metinde bir mahlas geçmez. 1943 derleme fişleri de burada yol gösterir: katalogda bir parçanın kimin şiiri olduğu biliniyorsa köşeli ayraç içinde belirtilir; Musa Aslan'ın okuduğu "Türkiyemiz Şeref Buldu" "[Aşık Musa'dan]", "Dembedem" "[Muhemmed'den]" notunu taşır. "Felek Şad Olacak Günün Görmedim" fişinde ise böyle bir not yoktur. Bu yüzden sözler burada anonim bir yöre türküsü olarak tam verilmiştir. Haluk Yücel'in eseri "Âşık Musa Aslan'a ait" diye anması, kaynak kişi ilişkisini anlatır; Yücel'in çalışması âşığın kendi sözleriyle onun ağzından derlenen yöre türkülerini ayırmaz.

Hikâyesi

Sitemin Musa Aslan'ın hayatındaki bir olaya bağlanıp bağlanmadığı bilinmez; kaynaklar türkünün yakılışından hiç söz etmez.

Müzikal Özellikleri

Ezgi baştan sona hüseyni dizisinde ve 7/8'lik usulde kalır; ne makam ne usul değişir. Haluk Yücel, 2021'de Musa Aslan'ın kaynak kişi olduğu dokuz türküyü tek tek çözümlerken bu türkünün motiflerinde ikili ve üçlü aralıkların ağır bastığını, girişte sazların çaldığı bir ara nağme ya da bağlantı bulunmadığını saptar. Üç kıtalık söz aynı ezgi üzerinde söylenir.

7/8'lik usul yörede yaygın değildir: Demircioğlu'nun sayımında 48 türküden yalnız dördü bu usuldedir. Yücel'e ve Repertükül künyesine göre ses alanı pesteki la'dan tizdeki do'ya on sestir. Yücel bundan önce, 2018 tarihli Amasya türküleri incelemesinde, türküyü "Felek şad olacak günün görmedim (Merzifon)" adıyla anmıştı.

Derlemeler ve Varyantlar

Ankara Devlet Konservatuvarı'nın 1943 derleme gezisi Tokat ve Zile'den sonra Amasya'ya uğramış, heyet 7-8 Temmuz'u Merzifon'da geçirmiş, 9 Temmuz'da Gümüşhacıköy'e gidip aynı gece yeniden Merzifon'a dönmüştür. Celal Volkan Kaya'nın kataloğuna göre türkü bu son gecede, 9'u 10'una bağlayan gece, Musa Aslan'ın icrasıyla 1138 numaralı plağın B yüzüne kaydedilmiştir. Aynı plağın öbür parçaları da Musa Aslan'dandır. Kaya'nın TRT repertuvarıyla karşılaştırma tablosu, 1029 numaralı notayı bu fişle eşleştirir ve notanın derleme tarihini 14.10.1943 olarak verir. Böylece Sarısözen'in notası, temmuzdaki plaktan birkaç ay sonraya tarihlenir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Musa Aslan'ın kendi sesi Repertükül sayfasındaki ses dosyasında duyulur; künye icracı olarak onun yanında Emel Taşçıoğlu'nu da anar. Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün yöre türküleri arasında yayımladığı "Felek Şad Olacak" kaydında okuyan belirtilmez. Ticari bir plak ya da albüm yayını belgelenmiş değildir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar