[456] Amasya’da Şehzâde Sultân Mustafa Hân’ın Kapıcılar kethüdâlığından Şehr-i zor Beylerbeyi olan Gülâbî Paşa’nın mahdûmudur. Amasya’da doğdu. Züamâdan olup sonra Amasya Alaybeyi olarak Zigetvar seferine gitdi.
Muharebelerde yararlığı görüldüğünden ümerâdan olup Çorum Sancağı beyi iken 978’de muhârebe-i bahriyyede şehîden vefât etdi. Amasya’da İçeri Şehirde pederinin namına binâ etdiği zâviyenin evkâfını tanzîm eyledi. Mahdûmları Gülâbî, Mehmed Bey’lerdir. Vakfı mütevellisi Gülâbî Beyzâde Ahmed Bey de ma’rûfdur.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'da Şehzade Sultan Mustafa Han'ın kapıcılar kethüdalığından Şehrizor beylerbeyiliğine yükselen Gülâbî Paşa'nın oğludur. Amasya'da doğdu. Zeamet sahiplerinden iken sonra Amasya alaybeyi olarak Zigetvar seferine gitti.
Savaşlarda yararlığı görüldüğünden beyler arasına girdi ve Çorum sancakbeyi iken 978 [1570-71] yılında bir deniz savaşında şehit düştü. Amasya'da İçeri Şehir'de babasının adına yaptırdığı zaviyenin vakıflarını düzenledi. Oğulları Gülâbî ve Mehmed beylerdir. Vakfın mütevellisi olan Gülâbî Beyzâde Ahmed Bey de tanınmış biridir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kapıcılar kethüdâsı: saray ya da şehzade sarayı kapıcılarının başındaki görevli
- züamâ: zeamet denilen büyük dirlik sahipleri
- alaybeyi: bir sancaktaki tımarlı sipahilerin komutanı
- ümerâ: beyler, sancakbeyleri
- muhârebe-i bahriyye: deniz savaşı
- İçeri Şehir: Amasya'nın kale surları içinde kalan eski kesimi
- evkâf: vakıflar
- mütevellî: vakfı yöneten kişi
Şehzade Mustafa'nın Danışmanı Gülâbî
Ahmed Bey'in babası Gülâbî, Şehzade Mustafa'nın Amasya'daki çevresinin önde gelen adlarındandır. Semra Güler'in Şehzade Mustafa üzerine hazırladığı tezde, şehzadenin müsteşarı olan Gümüşlü Hoca Sülümüş Çelebi ile birlikte kapıcılar kethüdası "Gülâbî Hoca"nın, Mustafa'nın en çok danıştığı kişiler arasında bulunduğu belirtilir. Tez bu bilgiyi Hüsameddin'in kitabının başka bir cildine dayandırır; yani Gülâbî'ye dair bilgi büyük ölçüde yine Amasya Tarihi'nden gelmektedir. Şehzade Mustafa 1553'te Konya Ereğlisi yakınında boğdurulduğuna göre, Gülâbî'nin Şehrizor beylerbeyiliğine bu tarihten sonra, şehzadenin adamları dağıtıldıktan sonra getirilmiş olması muhtemeldir. Ancak bu tayinin tarihi başka kaynaklarda görülmedi.
Zigetvar ve 978 Yılındaki Deniz Savaşı
Ahmed Bey'in Amasya alaybeyi olarak katıldığı Zigetvar seferi, Kanuni Sultan Süleyman'ın son seferidir; hastalığı ilerleyen padişah 1566'da kalenin alındığını göremeden ölmüştür. Amasya sancağının tımarlı sipahileri bu sefere alaybeyinin komutasında katılmış olmalıdır.
Ahmed Bey'in şehit düştüğü deniz savaşı meselesi biraz dikkat ister. Bu yıllarda Osmanlı donanmasının iki büyük harekâtı vardır: 978 (1570) yılında Venedik idaresindeki Kıbrıs'a düzenlenen sefer ve adanın fethi ile bunun üzerine kurulan Haçlı ittifakının donanmasıyla 7 Ekim 1571'de İnebahtı körfezinde yapılan büyük deniz savaşı. İnebahtı Savaşı hicrî 979 yılına düşer. Hüsameddin'in 978 tarihi doğruysa Ahmed Bey Kıbrıs seferi sırasındaki deniz harekâtında ölmüş olmalıdır; tarih bir yıl kaymışsa İnebahtı'da şehit düşenler arasında olabilir. Hangisinin kastedildiğini belirleyecek bir kayda rastlanmadı.
Gülâbî Paşa Zâviyesi
Ahmed Bey'in babası adına yaptırdığı İçeri Şehir'deki zaviye, Hüsameddin'in kitabının başka maddelerinde "Gülâbî Paşa Zâviyesi" adıyla geçer; XVII. yüzyılın ortalarında bile ailenin torunları bu vakfın mütevelliliğini sürdürüyordu. Amasya zaviyelerini hurufat kayıtlarına göre inceleyen bir araştırmada ve öteki kaynaklarda bu zaviyeye dair bilgiye rastlanmadı; yapının bugün ayakta olup olmadığı da tespit edilemedi.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 145–146. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 9. Cilt, s. 25 (Gülâbî Paşazâde Hüseyin Bey maddesi).
Akademik çalışmalar