Amasya ümerâsından ve Şadgeldi Paşa evlâdından [447] Hüseyin Bey bin Hasan Bey bin Burak Bey’in mahdûmudur. Züamâdan iken 918’de ümerâdan oldu. Mîr-livâlıkla hayli sancakları devrederek 945 sâlinden sonra vefât etdi. Mahdûmları Hasan, Burak Beylerdir.
Diğer Yörgüç Paşazâde Ahmed Bey bin Ali Bey bin Hüseyin Bey bin Ali Bey bin Yörgüç Paşa’da züamâdan iken pederinin Çaldıran Harbinde şehâdetine binâ’en 921’de mîr-livâ oldu. 943’de Kastamonu Sancağı Beyi görüldü. 948 sâlinden sonra vefât etdi. Bunun da mahdûmları Hasan, Hüseyin Beylerdir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya beylerinden ve Şadgeldi Paşa soyundan Hüseyin Bey bin Hasan Bey bin Burak Bey'in oğludur. Zeamet sahiplerindenken 918 [1512] yılında beyler (sancak beyleri) arasına girdi. Sancak beyliğiyle pek çok sancağı dolaştıktan sonra 945 [1538-39] yılından sonra öldü. Oğulları Hasan ve Burak Beylerdir.
Bir başkası, Yörgüç Paşazâde Ahmed Bey bin Ali Bey bin Hüseyin Bey bin Ali Bey bin Yörgüç Paşa da zeamet sahiplerindenken, babasının Çaldıran Savaşı'nda şehit düşmesi üzerine 921 [1515] yılında sancak beyi oldu. 943 [1536-37] yılında Kastamonu sancak beyi olarak görüldü. 948 [1541-42] yılından sonra öldü. Bunun da oğulları Hasan ve Hüseyin Beylerdir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ümerâ: beyler, sancak beyleri
- züamâ: zeamet (büyük dirlik) sahipleri
- mîr-livâ: sancak beyi
- devretmek: sırayla dolaşmak, görev yapmak
- sâl: yıl
- şehâdet: şehit düşme
Amasya'nın İki Eski Beylik Ailesi
Bu kısa madde, Amasya'nın Osmanlı öncesinden gelen iki köklü ailesinin XVI. yüzyıldaki temsilcilerini bir araya getirir. Birincisi, Eretna devleti döneminde Amasya'yı yöneten Hacı Kutlu Şah ailesidir. Hacı Kutlu Şah'ın ikinci oğlu Hacı Seyfeddin Şadgeldi, 1359 yılının yaz sonunda babası tarafından Amasya emirliğine getirilmiş ve 1381'deki ölümüne kadar küçük bir kesinti dışında şehri yönetmiştir. Hüsameddin'in kitabının başka bir yerinde anlattığına göre Şadgeldi Paşa, 783 yılı Rebiülevvel ayında [Haziran 1381] Sivas hükümdarı Kadı Burhâneddîn ile yapılan Kayseri savaşında esir düşüp öldürülmüştür. Maddedeki Ahmed Bey, bu aileden Burak Bey'in torununun oğludur. Aile Osmanlı yönetimine geçişten sonra da zeamet ve sancak beyliği gibi askerî görevlerle varlığını sürdürmüştür.
İkinci aile, II. Murad'ın lalası ve Rum beylerbeyi Yörgüç Paşa'nın soyudur. Yörgüç Paşa 845 [1442] yılında ölmüş ve Amasya'da yaptırdığı caminin türbesine gömülmüştür. İki aile birbirine evlilikle de bağlıdır. Yörgüç Paşa'nın vakfiyeleri üzerine yapılan bir araştırmaya göre paşanın eşlerinden Safiye Hatun, Şadgeldi Paşa'nın oğlu Mustafa Bey'in kızıdır.
Maddede Yörgüç Paşa'nın oğlu olarak anılan Ali Bey, kaynaklarda en az bilinen evlatlardandır. Bu konudaki genel bir ansiklopedi maddesi paşanın oğulları olarak Hızır, Yûnus ve Mustafa'yı sayar, Ali Bey'den söz etmez. Buna karşılık paşanın oğlu Mustafa Bey'in vakfiyesini inceleyen Fatma Toruk, Yörgüç Paşa'nın Şahbulu Hatun'dan Abdi, Hızır, Ali ve Yûnus adlı oğulları ile Sitti ve Hundi Hatun adlı kızları olduğunu, Abdi ve Ali Beyler hakkında ise bilgi bulunmadığını yazar. Hüsameddin'in verdiği "Ahmed Bey bin Ali Bey bin Hüseyin Bey bin Ali Bey bin Yörgüç Paşa" silsilesi, bu az bilinen Ali Bey kolunun XVI. yüzyıla kadar sürdüğünü gösteren nadir kayıtlardandır.
Çaldıran Savaşı
Ahmed Bey'in babası Ali Bey'in şehit düştüğü Çaldıran Savaşı, Yavuz Sultan Selim ile Şah İsmâil arasında 23 Ağustos 1514 (920) tarihinde yapılmıştır. Savaşta Osmanlı tarafından Rumeli beylerbeyi ile on sancak beyi hayatını kaybetmiştir. Hüsameddin'e göre Ahmed Bey, babasının şehadeti üzerine hemen ertesi yıl, 921'de, sancak beyliğine yükseltilmiştir. Maddedeki iki Ahmed Bey'e dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
- Fahameddin Başar, "Yörgüç Paşa", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 43, İstanbul 2013, s. 566-567. https://islamansiklopedisi.org.tr/yorguc-pasa
- Fatma Toruk, "Yörgüç Paşa Oğlu Mustafa Bey Vakfiyesi'nin Mahiyeti", Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 7/52 (2021), s. 2962-2970.
- Mustafa Çetin Varlık, "Çaldıran Savaşı", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 8, İstanbul 1993, s. 193-195. https://islamansiklopedisi.org.tr/caldiran-savasi
Diğer kaynaklar