AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Şeyhzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 161 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya’da Çilehâne Şeyhi eş-Şeyh Hüsameddîn Hüseyin Efendi bin eş-Şeyh Abdurrahman Efendi bin Pîr Mehmed Çelebi mahdûmudur. Pederinin kaydı üzerine 997 saferinin on beşinde doğdu. Amcası eş-Şeyh İzzeddîn Hasan Efendi’nin himâyesinde tahsîl-i ilm ve mârifet etdi.

1045’de amcasının vefâtı üzerine Çilehâne şeyhi ve mütevellîsi oldu. 1047’de Çilehâne medrese i’tibâr [512] edildiğinden Gülabî Paşa tekkesi şeyhi oldu. Burada zikr ü ibâdetle iştigâl edib 1060 senesi cumâdelâhiresinde dâr-ı bekâya rihlet etdi. Sulehâdan bir zât idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'da Çilehâne şeyhi Şeyh Hüsameddîn Hüseyin Efendi'nin, onun babası Şeyh Abdurrahman Efendi'nin, onun babası Pîr Mehmed Çelebi'nin oğludur. Babasının tuttuğu kayda göre 997 Safer'inin on beşinde [1588-89] doğdu. Amcası Şeyh İzzeddîn Hasan Efendi'nin himayesinde ilim ve bilgi öğrendi.

1045'te [1635-36] amcasının ölümü üzerine Çilehâne şeyhi ve mütevellisi (vakıf yöneticisi) oldu. 1047'de [1637-38] Çilehâne medrese sayıldığı için Gülabî Paşa Tekkesi'nin şeyhi oldu. Burada zikir ve ibadetle meşgul olup 1060 Cemâziyelâhir'inde [1650] vefat etti. Salihlerden bir zattı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • pederinin kaydı üzerine: babasının tuttuğu kayda göre
  • himâye: koruma ve gözetim
  • tahsîl-i ilm ü ma'rifet: ilim ve bilgi öğrenme
  • Çilehâne: Amasya'daki Halvetî tekkesi; çile çıkarılan (inzivaya çekilinen) yer anlamında bir ad
  • mütevellî: vakıf yöneticisi
  • i'tibâr edilmek: sayılmak, kabul edilmek
  • zikr ü ibâdet ile iştigâl: zikir ve ibadetle meşgul olma
  • dâr-ı bekâya rihlet: ölüm
  • sulehâ: salih, iyi insanlar

Çilehâne Tekkesi

Çilehâne Tekkesi, Amasya'nın başlıca Halvetî tekkelerinden biridir. Pîr İlyas türbesinin kuzeyinde, Yâkub Paşa Konağı denen yapıdadır. Kaynaklara göre tekkeyi 815/1412'de Ankara beylerbeyi Pazarlıoğlu Yâkub Paşa, müftü Gümüşlüzâde Abdurrahman Çelebi için yaptırıp vakfetmiştir. Vakfiyesi Zilkade 815'te [Şubat 1413] Amasya kadısı Mevlânâ Rükneddin Mahmud tarafından tescil edilmiştir. Pek çok Halvetî şeyhi buradan yetiştiği için tekke "Derviş Fabrikası" diye anılmıştır. Gümüşlüzâde Abdurrahman Çelebi tekkeye gömüldüğü için yapının içinde türbesi bulunur ve bu türbe "Aşağı Pîrler Türbesi" adıyla da bilinir. Yapı 1622'de medrese olarak kullanılmış, 40 akçeli medreseler arasında sayılıp müderrislerce yönetilmiştir. II. Bayezid 1485'te yapıyı kargir olarak yeniden yaptırmış, 1894'te halkın gayreti ve II. Abdülhamid'in vakıflarından ayrılan gelirle yeniden onarılmıştır. Tekkede halvethaneler (inzivaya çekilme odaları) bulunur; bu odalar yaklaşık 1,90 x 1,90 metre ölçüsünde küçük birimlerdir.

Altın Silsile

Çilehâne'deki şeyhlik zinciri, Amasya Halvetîleri arasında "silsiletü'z-zeheb" (altın silsile) diye anılır. Kaynakta bu zincir Buhârîzâde Pîr Mehmed Halvetî'den sonra sırasıyla Şeyh Yâkub, Şeyh Abdurrahman, Şeyh İzzeddin Hasan ve Şeyh Hüsameddin Hüseyin'le sürer. Hüsameddin'in verdiği nesepteki üç isim (Pîr Mehmed Çelebi, Abdurrahman, Hüseyin) bu zincirde de yer alır. Zincirde Şeyh Yâkub da sıralanır, Hüsameddin'in verdiği soy kütüğünde ise Pîr Mehmed Çelebi'nin doğrudan oğlu Abdurrahman'dır; şeyhlik silsilesi ile aile soyu birebir aynı olmayabilir. Ahmed Efendi'nin adı bu aktarımda anılmaz.

Hüsameddin'in Anlatısıyla Ayrılan Noktalar

Hüsameddin, 1047 yılında Çilehâne'nin medrese sayıldığını, Ahmed Efendi'nin de bu yüzden Gülabî Paşa Tekkesi'ne geçtiğini yazar. Halvetiyye tekkeleri üzerine bir çalışmada ise yapının medrese olarak kullanıldığı yıl 1622 (yaklaşık 1031) verilir. İki kayıt aynı olayın farklı tarihleri olabileceği gibi, yapının ayrı dönemlerde medrese işlevi görmesi de mümkündür; okunabilen kaynaklarla bu ayrım kesinleştirilemedi. Gülabî Paşa Tekkesi hakkında ise okunabilen kaynaklarda ayrıntıya rastlanmadı.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler