Amasyalıdır. Amasya’da mahallesi ve soyu olan Acem Alî Ağazâde Mustafa Bey’in mahdûmudur. Amasya vâlisi Şehzâde Ahmed’e intisâb ederek sâye-i ikbâlinde tefeyyüz [429] etdi. 916’da Amasya muhâfızı oldu.
Bundan akdem ceddi Acem Alî Mahallesi’nde güzel ve kâr-gîr bir Câmii şerîf inşâsına mübâşeret edib 918 senesi evâ’ilinde ikmâl ederek bütün emlâkini bu hayrâtının mesâlihine vakf etdi. Bunu müte’âkib Sultân Ahmed Hân’ın ma’iyyetinde birâderi Sultân Selîm Hân Harbi’ne gitdi. Edilen muhârebede fevt oldu.
Birâderi el-Hâc Hamza Bey’dir. Bunun mahdûmu Keykoca demekle meşhûr Îsâ Çelebi de 918’de emlâkini bu câmiin mesâlihine vakf etdi. Bu iki vakfiye bu câmiin imâmı olan Şeyh Alizâde Abdullah Efendi’nin yedinde görüldü. Bâlî Bey’in amcası da Îsâ Bey’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya'da mahallesi ve soyu bulunan Acem Alî Ağazâde Mustafa Bey'in oğludur. Amasya valisi Şehzâde Ahmed'e bağlanıp onun himayesinde yetişti. 916'da [1510-11] Amasya muhafızı oldu.
Bundan önce atası, Acem Alî Mahallesi'nde güzel ve işe yarar bir cami yapımına başlayıp 918 yılının başlarında [1512-13] tamamlayarak bütün mülkünü bu hayır eserinin giderlerine vakfetti. Ardından Sultan Ahmed Han'ın maiyetinde, kardeşi Sultan Selim Han'ın savaşına gitti. Yapılan savaşta öldü.
Kardeşi el-Hâc Hamza Bey'dir. Bunun oğlu, Keykoca diye ünlü Îsâ Çelebi de 918'de mülkünü bu caminin giderlerine vakfetti. Bu iki vakfiye, caminin imamı Şeyh Alizâde Abdullah Efendi'nin elinde görüldü. Bâlî Bey'in amcası da Îsâ Bey'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- intisâb: bağlanma, hizmetine girme
- sâye-i ikbâl: talih ve himaye gölgesi
- muhâfız: koruyucu, kale ve şehir muhafızı
- akdem: daha önce
- ced: ata, dede
- kâr-gîr: sağlam, işe yarar
- mübâşeret: başlama
- ikmâl: tamamlama
- hayrât: hayır eserleri
- mesâlih: işler, giderler
- müte'âkib: ardından
- fevt: ölüm
- yed: el, elde bulunma
Şehzade Ahmed ve Selim'in Savaşı
Metindeki "Sultân Ahmed Hân", II. Bayezid'in oğlu Şehzade Ahmed'dir. Feridun Emecen'in anlattığına göre Bayezid'in tahttan çekilmesinden sonra Selim padişah oldu; Ahmed önce Konya'da hükümdar gibi davrandı; Selim Anadolu'ya geçince Afyon'dan Ankara'ya, oradan Amasya'ya ve Dârende'ye gitti, daha sonra Amasya'yı yeniden denetimi altına aldı. Sonra Bursa üzerine yürüdü ve Yenişehir ovasındaki savaşta yenildi; kaçarken yakalanıp öldürüldü. Emecen savaşın tarihini 8 Safer 919 (15 Nisan 1513) olarak verir. Kimi kaynaklarda 24 Nisan 1513 yazılıdır.
Hüsameddin bu savaşın tarihini 487. maddede 918 olarak verir. Hesaba göre 918, Mart 1513 başında sona erer; savaş ise Emecen'e göre 919 yılının Safer ayındadır. Fark birkaç aylıktır ve bir hesap sonucudur. Bu savaşta ölen Amasyalı beylerin adları okunan kaynaklarda geçmez.
Cami ve Aile
Acem Alî Mahallesi Camii, Acem Alî Ağazâde Mustafa Bey, el-Hâc Hamza Bey, Keykoca Îsâ Çelebi, Şeyh Alizâde Abdullah Efendi ve vakfiyeler hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Metinde "Birâderi el-Hâc Hamza Bey" cümlesinin kimin kardeşi olduğu açık değildir; burada Bâlî Bey'in kardeşi olarak aktarılmıştır, ancak caminin yapımına başlayan ata ile ilişkilendirmek de mümkündür.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 392. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar