AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL

Bâlî Bey-Yeni Beyzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 392 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Lâdiklidir. Oranın ümerâsından Mehmed Bey bin Mes’ûd bin Yeni Bey’in mahdûmudur. Amasyalı Şâdî Beyzâde Şâh Melik Paşa’nın kethüdâsı olarak tefeyyüz edib ümerâdan oldu. Varna, İstanbul muhârebâtında [428] isbât-ı vücûd etdi.

Ba’dehû Filibe Sancakbeyi olup Rûmeli Beylerbeyi Dayı Karaca Paşa’nın ma’iyyetinde bulunarak Belgrad Harbi’nde 860’da her ikisi de şehîden vefât etdi. Meşâhîr-i ümerâdan sâdık, şecî’ idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Lâdiklidir. Oranın beylerinden, Yeni Bey oğlu Mes'ûd'un oğlu Mehmed Bey'in oğludur. Amasyalı Şâdî Beyzâde Şâh Melik Paşa'nın kethüdâsı olarak yetişip beylerden oldu. Varna ve İstanbul savaşlarında kendini gösterdi.

Sonra Filibe Sancakbeyi olup Rumeli Beylerbeyi Dayı Karaca Paşa'nın maiyetinde bulundu ve Belgrad Savaşı'nda 860'da [1455-56] ikisi de şehit düştü. Ünlü beylerden, sadık ve yiğit idi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ümerâ: beyler, emirler
  • kethüdâ: bir yöneticinin işlerini yürüten kâhya, vekil
  • tefeyyüz etmek: yetişmek, yararlanmak
  • isbât-ı vücûd etmek: kendini kanıtlamak, varlığını göstermek
  • muhârebât: savaşlar
  • sancakbeyi: sancağın yöneticisi
  • beylerbeyi: eyaletin başındaki üst yönetici
  • ma'iyyet: emri altında bulunma, yanında olma
  • şecî': yiğit, cesur

Belgrad Kuşatması ve Karaca Paşa

Metindeki "Dayı Karaca Paşa", Fâtih Sultan Mehmed zamanının Rumeli beylerbeyidir. "Dayı" lakabı, yaygın görüşe göre II. Murad'ın oğlu Şehzade Alâeddin'in dayısı olmasından gelir. Belgrad kuşatması 4-22 Temmuz 1456 arasında sürdü. Fâtih toplarla surları dövdürdü; kuşatma Macarların zaferiyle sonuçlandı. Savunanların attığı bir top güllesi Karaca Paşa'yı öldürdü. Hüsameddin'in 860 yılı, hicrî olarak 1455-56'ya denk gelir ve bu tarihle uyumludur. Mehmed Bey'in Karaca Paşa ile birlikte şehit düştüğü, Filibe sancakbeyliği yaptığı ve daha önce Varna ile İstanbul savaşlarında bulunduğu bilgisi okunan kaynaklarda doğrulanamadı.

Yeni Bey Ailesi

Hüsameddin, Lâdik'ten Yeni Bey soyuna bağlı birkaç kişi anar; bunlardan biri de 488. maddedeki Bâlî Çelebi'dir. Abdülkadir Özcan, Sadrazam Tayyar Mehmed Paşa'nın "Lâdikli Yeni Bey sülâlesinden geldiğinin nakledildiğini" yazar ve bu bilgi için Hüsameddin'in kitabına başvurur. Bu bilgi Yeni Bey ailesinin Lâdik'te tanındığını gösterir, ancak kaynağı yine Hüsameddin'dir.

Şâdî Beyzâde Şâh Melik Paşa ve Mes'ûd oğlu Mehmed Bey hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 392. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler