Ebûbekir Efendi-Hacı Müderris

Günümüz Türkçesiyle

Merzifonlu Hacı Hasan Çelebi'nin oğludur. Merzifon'da Merzifon Sultâniyesi müderrisi Recebzâde el-Hâc Mehmed'den, Amasya'da "Uzun Müderris" diye tanınan el-Hâc Mehmed'den ve müfessir Hızır Efendi'den öğrenimini tamamladı. Memleketine dönerek Merzifon'da ders-i âm (halka açık ders veren müderris) ve Eynel Bey Medresesi müderrisi olarak yıllarca ilim öğretmeye devam etti ve 1094 yılının başlarında [Ocak 1683] ebedî âleme göç etti. Büyük âlimlerden; fıkıh bilgini, şeriata bağlı, vaiz bir zattı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• mahdûm: oğul
• müfessir: Kur'an tefsircisi
• avdet: dönüş
• tedrîs-i ulûm: ilim öğretme, ders verme
• muvâzebet: bir işi aralıksız sürdürme
• evâ'il: bir zaman diliminin ilk günleri, başları
• dâr-ı bekâya rihlet: ebedî âleme göç, ölüm
• kibâr-ı ulemâ: büyük âlimler
• müteşerri': şeriat hükümlerine sıkı sıkıya bağlı

Hocaları ve Amasya-Merzifon İlim Çevresi

Ebûbekir Efendi'nin hocaları, Hüsameddin'in kitabında başka maddelerde de karşımıza çıkan isimlerdir ve XVII. yüzyılda Amasya ile Merzifon arasında işleyen ilim çevresini gösterir. Kitabın aynı cildindeki Köprülü'lü Kara Müderriszâde Ahmed Efendi maddesinde, bu zatın Amasya'ya gelip Sultan Bayezid Medresesi'nde kalarak Uzun Müderris el-Hâc Mehmed, Müftü Habilzâde Mehmed ve "müfessir-i meşhûr" Hızır Efendi'den öğrenimini tamamladığı yazılıdır. Yine aynı ciltte Uzun Müderris'in oğlu Ahmed Efendi'nin biyografisi vardır: Amasya'da "Uzun Müderriszâde", İstanbul'da "Uzun" diye tanınan bu zat, babasından okuduktan sonra İstanbul'a gitmiş, 1079'da sınavla müderris olmuş, Dârülhadîs Sinan Paşa müderrisi iken 1092'de vefat etmiştir. Böylece Uzun Müderris ile Hızır Efendi'nin, aynı yıllarda hem Merzifonlu hem Köprülülü talebelerin Amasya'da ders aldığı hocalar olduğu anlaşılır.

İlk hocası Recebzâde el-Hâc Mehmed'in müderrisliğini yaptığı Merzifon Sultâniyesi, Çelebi Sultan Mehmed'in emriyle 817-820 [1414-1417] yılları arasında yaptırılan, açık avlulu ve dört eyvanlı medresedir. M. Baha Tanman'ın belirttiğine göre halk arasında "Merzifon Sultâniyesi" diye anılan bu medrese, kuruluşundan itibaren dönemin önemli ilim kurumlarından biri olmuş, Cumhuriyet döneminde Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmıştır.

Eynel Bey Medresesi

Ebûbekir Efendi'nin yıllarca ders verdiği Eynel Bey Medresesi hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Şeyhî Mehmed Efendi'nin Vekâyi'u'l-Fuzalâ'sının Erzurum kadılarını sayan bölümünde, Hâfız Abdurrahman Efendi'nin 1066 receb ayında "Merzifon'da İlbeg (?) Medresesi" müderrisi iken Erzurum kadısı olduğu kaydedilir. Metni yayımlayan Ramazan Ekinci'nin soru işaretiyle okuduğu bu adın Osmanlıca yazılışının Eynel Bey adıyla karışmış olması ihtimal dahilindedir; iki adın aynı medreseyi gösterip göstermediği doğrulanamamıştır.

Ebûbekir Efendi'nin kendisine, babası Hacı Hasan Çelebi'ye ve hocası Recebzâde el-Hâc Mehmed'e dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 89; ayrıca aynı ciltte "Ahmed Efendi-Kara Müderriszâde" ve "Ahmed Efendi-Uzun" maddeleri (amasya.bel.tr e-kitap, 6-8. ciltler, sayfa 176-177). amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

• M. Baha Tanman, "Mehmed I Medresesi", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-i-medresesi).

Kitaplar

• Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyi'u'l-Fuzalâ: Şeyhî'nin Şakâ'ik Zeyli, haz. Ramazan Ekinci, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul 2018, 2. Cilt, s. 1537.