Mehmed oğludur. Amasya’da Sultâniyye imâmı Fâzıl Hasan Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib Merzifon’da ders-i âm ve müderris oldu. Ba’dehû Merzifon müftüsü ve Sultâniyye müderrisi, buradan Samsun kadısı olup devr-i bilâd ederek 1086 hudûdunda vefât etdi. Meşâhîr-i kudâtdan idi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ebûbekir Efendi-Merzifonî
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 89 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Mehmed'in oğludur. Amasya'da Sultâniyye imamı Fâzıl Hasan Efendi'den öğrenimini tamamlayarak Merzifon'da ders-i âm (halka açık ders veren müderris) ve müderris oldu. Ardından Merzifon müftüsü ve Merzifon'daki Sultâniyye Medresesi müderrisi, buradan da Samsun kadısı olup çeşitli şehirlerde kadılık ederek 1086 [1675-76] yılı sıralarında vefat etti. Tanınmış kadılardandı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimini tamamlamak
- ba'dehû: ondan sonra
- devr-i bilâd: şehir şehir dolaşarak kadılık yapmak
- meşâhîr-i kudât: tanınmış kadılar
Merzifon Sultâniyesi
Maddede iki ayrı "Sultâniyye" geçer. Birincisi, Ebûbekir Efendi'nin hocası Fâzıl Hasan Efendi'nin imamlık ettiği Amasya'daki Sultâniyye'dir; metin bunun hangi yapı olduğunu açıkça belirtmez. İkincisi ise Merzifon'daki Sultâniyye Medresesi'dir. Halk arasında "Merzifon Sultâniyesi" diye anılan bu medrese, Çelebi Sultan Mehmed'in emriyle 817 [1414] yılında yapımına başlanıp 820 [1417] yılında Ali oğlu Umur Bey tarafından tamamlanmıştır. Kitabesine göre mimarı Ebû Bekir b. Muhammed Hamza el-Müşeymeş'tir; aynı mimarın adı Amasya'daki Bayezid Paşa Camii'nin kitabelerinden birinde de geçer.
Açık avlulu ve dört eyvanlı plan şemasını sürdüren medrese, M. Baha Tanman'ın ansiklopedi maddesine göre kuruluşundan itibaren dönemin önemli ilim kurumlarından biri olmuş, Ferîdüddîn-i Dîvânî, Seydî Şemseddin Ahmed-i Kırîmî, Amasyalı Rükneddin Abdülkerim gibi âlimler burada ders vermiştir. 1844'ten sonra müderrisliğin babadan oğula geçmeye başlamasıyla ilmî hayatı sona ermiş, bir süre silah deposu olarak kullanılmış, Cumhuriyet döneminde Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmıştır. Giriş eyvanının üzerindeki saat kulesi 1282 [1865] yılında Amasya mutasarrıfı Ziyâ Paşa tarafından eklenmiştir. Onarılan yapı çeşitli kültür faaliyetlerine tahsis edilmiştir.
Merzifon'dan Samsun'a
Ebûbekir Efendi'nin kariyeri, XVII. yüzyılda bir taşra âliminin izlediği yolu iyi gösterir: memleketinde ders-i âm olarak başlamış, aynı kasabada müftülük ile Çelebi Mehmed'in medresesindeki müderrisliği birleştirmiş, sonra kadılık yoluna geçmiştir. Mehmet Öz'ün ansiklopedi maddesine göre XVI. yüzyılın başında kasabada otuz dört mahalle bulunuyor, nüfusu beş altı bin kadar tahmin ediliyordu; Çelebi Mehmed'in medresesi, annesi Devlet Hatun'un 822 [1419] yılında bir cami ve zâviye ile birlikte yaptırdığı imaret ve II. Murad'ın yaptırdığı Medreseönü Camii, kasabanın XV-XVI. yüzyıllardaki görünümünü belirleyen yapılardı. Ebûbekir Efendi'nin yaşadığı yıllarda ise Merzifonlu Kara Mustafa Paşa memleketinde cami, bedesten, Taşhan ve hamamlardan oluşan külliyesini yaptırmaktaydı (1666-1679).
Hocası Fâzıl Hasan Efendi'ye ve Ebûbekir Efendi'nin kendisine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Şeyhî Mehmed Efendi'nin Vekâyi'u'l-Fuzalâ'sında da bu adla bir Merzifonlu kadı tespit edilememiştir.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 89. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- M. Baha Tanman, "Mehmed I Medresesi", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-i-medresesi).
- Mehmet Öz, "Merzifon", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/merzifon).
Kitaplar
- Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyi'u'l-Fuzalâ: Şeyhî'nin Şakâ'ik Zeyli, haz. Ramazan Ekinci, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul 2018, 1-2. Ciltler.