[239] Fuzalâdan Kırîmî Ahmed Şemseddîn Efendi ibn-i Abdullah’ın mahdûmudur. Pederinin kaydı üzerine 841 senesi şa’bânının on altıncı günü Amasya’da doğdu. Pederinden ahz-ı ulûm edib Amasya’da ders-i âm ve müderris-i benâm oldu.
871’de pederiyle beraber İstanbul’a gidip orada müderris ve ba’dehû kibâr-ı bilâde kadı oldu. Pederinin medfûn olduğu Molla Kesteli Câmii civârındaki hazîresi ittisâlinde bir mescid-i şerîf ve kütübhâne yaptırdı. Emlâkini ve kitaplarını mescid ve kütübhânesine vakfedib 903 sâlinden sonra vefât etdi. İstanbul’da “Muhyiddîn Mehmed Çelebi” diye meşhûr, fâzıl bir kadı idi. Bunun mahdûmu Abdullah Efendi’dir. “Şakâyık” ve tercemesinde mezkûr olan ulemâdandırlar.
Günümüz Türkçesiyle
Âlimlerden Kırîmî Ahmed Şemseddin Efendi ibn Abdullah'ın oğludur. Babasının tuttuğu kayda göre 841 yılı Şaban ayının on altıncı günü [Şubat 1438] Amasya'da doğdu. İlimleri babasından öğrenerek Amasya'da ders vermeye başladı ve tanınmış bir müderris oldu.
871 [1466-67] yılında babasıyla birlikte İstanbul'a gidip orada müderris, daha sonra da büyük şehirlerde kadı oldu. Babasının gömülü olduğu, Molla Kestel Camii yakınındaki hazîrenin bitişiğine bir mescid ve bir kütüphane yaptırdı. Mülklerini ve kitaplarını bu mescid ile kütüphaneye vakfederek 903 [1497-98] yılından sonra vefat etti. İstanbul'da "Muhyiddin Mehmed Çelebi" diye tanınan faziletli bir kadıydı. Oğlu Abdullah Efendi'dir. Bunlar Şakâyık'ta ve onun tercümesinde adı geçen âlimlerdendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- fuzalâ: faziletli âlimler
- peder: baba
- kayd: yazılı not, kayıt
- ahz-ı ulûm: ilim öğrenme
- müderris-i benâm: adı sanı duyulmuş müderris
- kibâr-ı bilâd: büyük şehirler
- hazîre: cami ya da türbe yanındaki çevrili mezarlık
- ittisâl: bitişik
- mezkûr: adı geçen
Babası Seyyid Ahmed Kırîmî
Hüsameddin'in "Kırîmî Ahmed Şemseddin Efendi ibn Abdullah" diye andığı baba, XV. yüzyıl Osmanlı ilim hayatının tanınmış simalarından Seydî Şemseddin Ahmed-i Kırîmî'dir. Merzifon'daki Çelebi Sultan Mehmed Medresesi üzerine yazılan maddede, halk arasında "Merzifon Sultâniyesi" diye anılan bu medresede kuruluşunun ardından ders veren ileri gelen âlimler arasında Ferîdüddîn-i Dîvânî, Amasyalı Rükneddin Abdülkerim ve Nizâmeddin Abdurrahman-ı Âftâbî ile birlikte Seydî Şemseddin Ahmed-i Kırîmî de sayılır. II. Murad devrinin ilim hayatını anlatan Halil İnalcık da bu dönemde Arabistan, Türkistan ve Kırım'dan gelen değerli âlimler arasında Seydî Ahmed Kırîmî'yi anar.
Kimi kaynaklarda verilen ayrıntılara göre adı Ahmed bin Abdullah olan bu âlim Kırım'da doğup büyümüş, Fetâvâ-yı Bezzâziyye sahibi Hâfızüddin Muhammed el-Bezzâzî ve Mevlânâ Şerefeddin Kırîmî gibi hocalardan okumuş, II. Murad zamanında Osmanlı ülkesine gelerek Merzifon Medresesi'ne müderris tayin edilmiştir. Fâtih Sultan Mehmed zamanında İstanbul'a gelmiş, padişahın sohbet meclisinde bulunmuş, 879 (1474) yılında İstanbul'da vefat ederek Fâtih Camii civarında, oğlu Muhyiddin Efendi'nin Molla Kestel Camii yanında yaptırdığı mescide gömülmüştür. Teftâzânî'nin Şerhu'l-Akâid'ine, Mutavvel'ine ve Telvîh'ine, Beyzâvî tefsirine hâşiyeler ile Farsça bir Gülşen-i Râz şerhi ona nisbet edilir. Bu son bilgiler halka yönelik bir biyografi derlemesinden alınmıştır ve akademik bir kaynakla karşılaştırılamamıştır.
Bu kayıtlar Hüsameddin'in anlattıklarıyla iyi örtüşür. Baba Merzifon'da müderris iken oğlunun 841'de (1438) Amasya'da doğması, babanın II. Murad devrinde bölgeye gelmiş olmasıyla uyuşur. Hüsameddin'in 871'de baba ile oğlun birlikte İstanbul'a gittiğini söylemesi Fâtih devrine düşer. Oğlun babasının mezarı yanına mescid yaptırması da kaynakların "oğlunun yaptırdığı mescide gömüldü" kaydıyla aynı olayı iki taraftan anlatır.
Molla Kestel ve Mahalle
Muhyiddin Mehmed Çelebi'nin mescidinin yanında bulunduğu Molla Kestel Mescidi, bugün İstanbul'un Fatih ilçesinde, Kemalpaşa Mahallesi sınırlarında kayıtlıdır. Muhyiddin Çelebi'nin yaptırdığı mescid ve kütüphanenin bugün ayakta olup olmadığına dair bir bilgiye ulaşılamadı.
Şakâyık
Hüsameddin'in andığı Şakâyık, Taşköprizâde'nin Osmanlı âlimlerinin hal tercümelerini içeren eş-Şekâik adlı eseridir; "tercümesi" ile de Fuad Köprülü'nün Amasyalı âlimler için başvurduğu kaynaklar arasında "Taşköprülüzâde Mecdî" diye andığı Türkçe çeviri kastedilmiş olmalıdır. Muhyiddin Mehmed Çelebi'nin kadılık yaptığı şehirler ve oğlu Abdullah Efendi hakkında, bu eserlere doğrudan ulaşılamadığı için ayrıntı verilemedi.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 81–81. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Kitaplar