AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ebu’l-Hasan Alâeddîn Ali Çelebi

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 81 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalı Ahmed oğludur. Ulemâdan tahsîl-i ulûm edib Amasya’da ders-i âm ve ba’dehû şehzâdeliğinde Amasya vâlisi iken Sultân Murâd Hân-ı Sânî’ye imâm oldu. Sultân-ı müşârün-ileyhin cülûsunda Atabeg müderrisi, ba’dehû Amasya vâlîsi şehzâde Sultân Ahmed mu’allimi oldu. 841’de şehzâdenin irtihâlinden sonra vefât etdi. Kibâr-ı ulemâdan idi. Mahdûmu el-Hâc Enbiyâ Çelebi ve bunun oğulları Pîr Ahmed, Mehmed Çelebilerdir. Bunlara “Ebu’l-Hasan oğulları” dendi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalı Ahmed'in oğludur. Âlimlerden ilim tahsil ederek Amasya'da ders vermeye başladı; daha sonra şehzadeliğinde Amasya valisi olan Sultan II. Murad Han'ın imamı oldu. Sultan'ın tahta çıkışında Atabey Medresesi müderrisi, sonra da Amasya valisi Şehzade Sultan Ahmed'in hocası oldu. 841 [1437-38] yılında şehzadenin vefatından sonra o da vefat etti. Büyük âlimlerdendi. Oğlu el-Hac Enbiyâ Çelebi, bunun oğulları da Pîr Ahmed ve Mehmed Çelebilerdir. Bunlara "Ebu'l-Hasan oğulları" denildi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenimi
  • ders-i âm: umuma açık ders veren, ders okutmaya başlamış müderris
  • cülûs: tahta çıkış
  • mu'allim: hoca, öğretmen
  • irtihâl: vefat, göçüp gitme
  • kibâr-ı ulemâ: büyük âlimler

II. Murad'ın Amasya Yılları

Ebu'l-Hasan Ali Çelebi'nin imamlığını yaptığı II. Murad, Zilhicce 806'da (Haziran 1404) Amasya'da doğmuştur. Halil İnalcık'ın aktardığına göre on iki yaşına girince Amasya, Tokat, Sivas, Çorum ve Osmancık bölgelerini içine alan Rum vilâyeti beyliğiyle Amasya'ya gönderilmiş, yanında lalası Yörgüç Paşa bulunmuştur. Bu yıllarda Amasya kuvvetleriyle Börklüce Mustafa isyanının bastırılmasına katılmış, bölgede karışıklık çıkaran Kara Tatarlar yüzünden Amasya'ya dönmüş, yeni atabeyi Rum beylerbeyi Hamza Bey ile birlikte Samsun'u İsfendiyaroğlu'ndan almıştır. Babası Çelebi Mehmed'in ölümü üzerine Bursa'da tahta çıkışı 23 Cemâziyelâhir 824 (25 Haziran 1421) tarihindedir. Hüsameddin'in "şehzadeliğinde imamı oldu, cülusunda Atabey müderrisi oldu" kaydı bu tarihlere oturur: Ebu'l-Hasan'ın imamlığı 1416-1421 arasına, Atabey Medresesi'ne tayini de 1421'e düşmelidir. Bu tayini doğrulayan başka bir belgeye rastlanmadı.

Atabey Medresesi

Ebu'l-Hasan'ın müderrisliğine getirildiği Atabey Medresesi, Amasya emîri Nâsıreddin Ahmed Atabey tarafından 1327 yılında Sığırpazarı'nda, dere kenarında yaptırılmıştır. Amasya medreseleri üzerine yapılmış bir derlemeye göre taştan, sağlam bir yapı olduğu halde depremlerle harap olmuş, vakıf gelirleriyle tekrar tekrar onarılmıştır. İlk müderrisi Cemâleddin İbrahim-i Aksarâyî'dir. Beş odası, bir dershanesi ve ortasında bahçesi bulunan medrese 1877'den beri boş bir arsa haline gelmiş, çevresine demirci dükkânları yapılmıştır; Ebu'l-Hasan'ın ders okuttuğu bina bugün ayakta değildir.

Şehzade Ahmed Çelebi

Ebu'l-Hasan'ın hocalığını yaptığı Şehzade Ahmed, II. Murad'ın büyük oğludur. 1420'de Amasya'da doğmuş, "Büyük Ahmed" diye de anılmıştır. Yörgüç Paşa'nın 1435'te Edirne muhafızlığına gönderilmesinden sonra Amasya sancakbeyi olmuş, yaklaşık üç yıl bu görevde kaldıktan sonra 1438'de Amasya'da vefat etmiştir. Hüsameddin'in verdiği 841 yılı 1437 yazından 1438 yazına kadar uzanır; dolayısıyla şehzadenin ölüm tarihi bakımından Hüsameddin ile bugünkü araştırmalar uyuşur. Şehzade Ahmed'in ölümünden sonra sancağa önce küçük kardeşi Mehmed'in (Fâtih) gönderildiği ileri sürülmüş, ancak Halil İnalcık bu iddiayı şüpheli bulmuştur. 1440'ta ise diğer kardeş Alâeddin Ali Amasya sancakbeyi olmuştur.

Ebu'l-Hasan Ali Çelebi'nin kendisine, oğlu Enbiyâ Çelebi'ye ve torunlarına dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 81–81. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

6. Cilt içindekiler