Amasyalıdır. Gürcüzâde Mustafâ Paşa'nın oğludur. 1194 ramazânının dördüncü günü Beyşehri mutasarrıfı iken Amasya mutasarrıfı ve şevvâl evâ'ilinde Mecidözü voyvodası Avkatlıoğlu Fındık Mustafâ Ağa bin Hacı Alî Ağa mîr-i mîrânlıkla İçil mutasarrıfı oldu.
Sâbık nâ'ib ve kâtibin şer'î ve kânûna muhâlif ahvâl-i nâbecâya cür'eti sâbit görüldüğünden sâdır olan fermân üzerine Amasya'da i'dâm edildi. Yörgüç Paşa müderrisliği büyük âlimlerden Çorumlu Hacı Osmân Muhlis Efendi'ye verildi.
Zilka'de ibtidâsında mutasarrıf Halîl Paşa İstanbul'a gidip sipâhî kethüdâsı Kömüşoğlu Hacı Yûsuf Ağa Amasya mütesellimi oldu. Bundan önce Malatya sancağı ile Tulcu muhâfızı iken ma'zûlen Amasya'ya gelen Yeğenzâde Ömer Paşa, Sultân Bâyezîd vâ'izi Hâfız Mustafâ Efendi bu esnâda vefât etdi.
1195 muharremi ibtidâsında Rahtuvân Paşazâde Hacı İbrâhim Bey baş a'yân ve alaybeyi Mehmed Emîn Bey de Köprü voyvodası olduğundan Fethullâh Ağazâde Abdullâh Bey alaybeyi oldu. [139]
Saferde mahkeme başkâtibi ve Amasya nâ'ibi Fazlıoğlu Hacı Ahmed Efendi'nin ba'zı ahvâl-i nâbecâsı görüldüğünden azl ile birâderi Feyzullâh Efendi bin İsmâ'il Efendi mahkeme kâtibi oldu. Rebî'ulevvel ibtidâsında da Nûh Efendi Amasya kadısı olup geldi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Gürcüzâde Mustafa Paşa'nın oğludur. 1194 [1780] yılı ramazanının dördüncü günü, Beyşehri mutasarrıfı iken Amasya mutasarrıfı oldu. Şevval ayının başlarında Mecidözü voyvodası Avkatlıoğlu Fındık Mustafa Ağa bin Hacı Ali Ağa beylerbeyi rütbesiyle İçil mutasarrıfı oldu.
Eski naip ve kâtibin şeriata ve kanuna aykırı uygunsuz işlere cüret ettiği sabit görüldüğünden, çıkan ferman üzerine Amasya'da idam edildi. Yörgüç Paşa Medresesi müderrisliği büyük âlimlerden Çorumlu Hacı Osman Muhlis Efendi'ye verildi.
Zilkade ayının başında mutasarrıf Halil Paşa İstanbul'a gitti ve sipahi kethüdası Kömüşoğlu Hacı Yusuf Ağa Amasya mütesellimi oldu. Bu sırada, daha önce Malatya sancağı ile Tulça muhafızı iken görevden alınıp Amasya'ya gelmiş olan Yeğenzâde Ömer Paşa ile Sultan Bayezid Camii vaizi Hâfız Mustafa Efendi öldüler.
1195 [1781] yılı muharreminin başında Rahtuvân Paşazâde Hacı İbrahim Bey baş âyan oldu. Alaybeyi Mehmed Emîn Bey de Köprü voyvodası olduğundan Fethullah Ağazâde Abdullah Bey alaybeyi oldu.
Safer ayında mahkeme başkâtibi ve Amasya naibi Fazlıoğlu Hacı Ahmed Efendi'nin bazı uygunsuz halleri görüldüğünden görevden alındı ve kardeşi Feyzullah Efendi bin İsmâil Efendi mahkeme kâtibi oldu. Rebiülevvel ayının başında da Nûh Efendi Amasya kadısı olarak geldi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- voyvoda: bir kazanın ya da has bölgesinin vergi ve asayiş işlerine bakan yönetici
- mîr-i mîrânlıkla: beylerbeyi rütbesi verilerek
- ahvâl-i nâbecâ: yakışıksız, uygunsuz davranışlar
- cür'eti sâbit görülmek: cüret ettiği kanıtlanmak
- sâdır olan fermân: çıkan, buyrulan padişah emri
- sipâhî kethüdâsı: sancaktaki sipahilerin işlerini yürüten kâhya
- ma'zûlen: görevden alınmış olarak
- vâ'iz: camide öğüt veren, vaaz eden kişi
Gürcüzâdeler
Halil Paşa, Hüsameddin'in kitabının giriş kısmında Amasya'nın köklü aileleri arasında saydığı "Gürcü Sülâlesi"nden gelir. Yazara göre bu aile, 1057 [1647] yılında Amasya alaybeyi olan Büyük Gürcü Ali Bey'in soyundandır; 1240 [1824-25] yılına kadar "Gürcüzâde" adıyla tanınmış, sonra "Hâfız Ali Paşazâde" ve "Deli Beyzâde" adlarıyla anılmıştır. Hüsameddin, Gürcü Ali Bey'in soyundan "Halil Paşa", "Hâfız Ali Paşa", "Hıfzî Mehmed Paşa" ve "Mikdâd Ahmed Paşa" adlarıyla üç beylerbeyi ve iki vezir yetiştiğini kaydeder. Bu listedeki Halil Paşa maddemizin sahibi olmalıdır. Aynı soydan gelen Gürcüzâde Mehmed Necib Bey'in 1314 ve 1316 [1896-99] yıllarında Amasya'daki bazı yapıları onarttığını da yine Hüsameddin anlatır; ailenin şehirdeki varlığı yazarın kendi zamanına kadar sürmüştür.
Halil Paşa'nın Amasya'daki ilk mutasarrıflığı birkaç ay sürdü. Hüsameddin bir sonraki maddede onun Maraş beylerbeyi olduğunu, iki madde sonra da Canikli Mikdâd Ahmed Paşa'nın muhaliflerinden biri olarak Maraş'tan yeni döndüğü sırada Mikdâd Paşa'nın tertiplediği şikâyetler yüzünden Kütahya'da oturmaya mecbur edildiğini, oradan kaçıp Erzurum valisi Yazıcızâde Mustafa Paşa'ya sığındığını yazar. Böylece Halil Paşa, Canikli ailesinin Amasya'ya dönüşüyle doğrudan çatışan Amasyalı ailelerden birinin temsilcisi olarak karşımıza çıkar. Halil Paşa'nın Beyşehri ve Maraş görevlerine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
İdam Edilen Naip
Maddede adı verilmeden idam edildiği söylenen "eski naip ve kâtip", bir önceki maddede Mikdâd Paşa zamanında Göztaşoğulları'nın akıl hocası olarak dile düştüğü, görevden alınıp tutuklandığı ve aleyhindeki şikâyetlerin incelenmeye başlandığı anlatılan mahkeme kâtibi ve Amasya naibi Ahmed Efendi'dir. Canikli yönetiminin yerel ortaklarına karşı girişilen tasfiye, onun idamıyla sonuçlanmıştır. Aynı ailenin bir başka kâtibi olan Fazlıoğlu Hacı Ahmed Efendi'nin de birkaç ay sonra görevden alınması, mahkeme kâtipliğinin bu yıllarda ne kadar tartışmalı bir makam olduğunu gösterir. Bu olaylar başka kaynaklarda geçmez.
Avkatlıoğulları ve Yörgüç Paşa Medresesi
Mecidözü voyvodası Avkatlıoğlu Fındık Mustafa Ağa, Hüsameddin'in önceki maddelerinde Mecidözü âyanı olarak sık sık anılan Avkatlıoğlu Hacı Ali Ağa'nın oğludur. Hüsameddin iki madde sonra, beylerbeyi rütbesi almış olan bu kişi olması kuvvetle muhtemel Avkatlıoğlu Mustafa Paşa'nın da Canikliler'in dönüşü üzerine Bozok beyi Çapanoğlu Hacı Mustafa Bey'in yanına gittiğini kaydeder; ailenin de Çapanoğlu safında yer aldığı anlaşılır. Aileye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Müderrisliği Çorumlu Hacı Osman Muhlis Efendi'ye verilen Yörgüç Paşa Medresesi, Yörgüç Paşa Camii'ne bağlıydı. Kapısı üzerindeki kitabeye göre cami, Atabeg Yörgüç Paşa tarafından 834 [1430] yılında yaptırılmıştır. Tabhaneli plandaki yapının giriş eyvanının doğusunda yer alan kubbeli kapalı bölümün, bugüne ulaşmayan medresenin dershanesi olduğu düşünülmektedir. Cami ve türbe bugün ayaktadır; medrese ise yalnızca bu dershane mekânında iz bırakmıştır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 4. Cildin Bakiyyesi, s. 669. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 1. Cilt (Mukaddime, "Gürcü Sülâlesi") ve 4. Cildin Bakiyyesi ("Mikdâd Ahmed Paşa", ikinci mutasarrıflık maddesi).
Akademik çalışmalar