Amasyalıdır. Sivas vâlîsi el-Hâc İbrâhim Tâceddîn Bey bin Alâeddîn Ali Şâh bin el-Hâc Kutlu Beyzâde Hayreddîn Halîl Bey’in mahdûmudur. Hacı İbrâhim Çelebi demekle meşhûrdur. Bit-tahsîl ulemâdan oldu. Şehzâdeliğinde Sultân Murâd Hân-i Sânî Amasya vâlîsi oldukta şehr-emîni, 823’de muharir-i vilâyet, 826’da defterdâr-ı vilâyet-i Rûmiyye olduğu bu târîhde tanzim edilen Paşa Hâtun binti Osmân Paşa’nın vakfiyesi zeylinde görüldü.
838 senesinde Amasya vâlîsi Şehzâde Sultân Ahmed’in defterdârı olup 841’de irtihâl etdikde diğer şehzâde Sultân Mehmed-i Sânîye de defterdâr oldu. 843 senesi evâilinde vefât etdi. Mahdûmu vüzerâdan Kemâleddîn Ahmed Paşa meşhûrdur. Bunun evlâdına Kemal Paşazâdeler dendi. Âlim, muhâsib, mümtezic bir zât idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Sivas valisi el-Hâc İbrâhim Tâceddin Bey, Alâeddin Ali Şah oğlu, Hacı Kutlu Beyzâde Hayreddin Halil Bey'in oğludur. Hacı İbrahim Çelebi diye ünlüdür. Öğrenim görerek âlimlerden oldu. Şehzadeliğinde Sultan II. Murad Amasya valisi olduğunda şehir emini, 823'te [1420] vilayet muharriri (nüfus ve gelir yazımı görevlisi), 826'da [1423] Rum vilayeti defterdarı olduğu, bu tarihte düzenlenen Paşa Hatun binti Osman Paşa vakfiyesinin zeylinde görüldü.
838 yılında [1434-35] Amasya valisi Şehzade Sultan Ahmed'in defterdarı olup 841'de [1437-38] öldüğünde diğer şehzade Sultan II. Mehmed'e de defterdar oldu. 843 yılı başlarında [1439-40] öldü. Oğlu, vezirlerden Kemâleddin Ahmed Paşa ünlüdür. Bunun soyuna Kemal Paşazâdeler denildi. Âlim, hesap işlerini bilen, yumuşak huylu biriydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- şehr-emîni: şehrin vergi ve mali işlerinden sorumlu görevli
- muharrir-i vilâyet: bir bölgenin nüfusunu ve gelirlerini deftere yazan görevli
- defterdâr: mali işlerin başı, hazine sorumlusu
- vakfiyye zeyli: vakfiyenin sonuna eklenen ek kayıt
- irtihâl: ölüm
- vüzerâ: vezirler
- muhâsib: hesap işlerini bilen
- mümtezic: yumuşak huylu, uyumlu
Şehzade Sarayının Defterdarı
Hacı İbrahim Çelebi'nin görevleri, Amasya'da şehzade sarayının işleyişini gösterir. Şehzade Murad, babası Çelebi Mehmed'in Amasya'yı merkez edinip 1413'te padişah olmasından sonra, on iki yaşında lalası Yörgüç Paşa ile Amasya'ya sancakbeyi olarak gönderilmiş ve 1421'e kadar bu görevde kalmıştır. Hacı İbrahim'in 823'teki [1420] şehr-eminliği bu döneme denk gelir. 1435'te Yörgüç Paşa Edirne muhafızlığına gönderilince Amasya'da doğmuş olan büyük şehzade Ahmed Çelebi sancakbeyi olmuş, üç yıl kadar bu görevde kalıp 1438'de Amasya'da ölmüştür; Hüsameddin'in verdiği 841 [1437-38] tarihi bununla uyuşur. Ahmed'in ölümünden sonra sekiz yaşındaki Mehmed (Fatih) Amasya'ya gönderilmiştir. Ancak Mehmed'in gerçekten sancakbeyi olup olmadığı konusunda Halil İnalcık'ın şüphesi vardır. Hüsameddin'in "Sultan Mehmed-i Sâni'ye de defterdar oldu" cümlesi bu tartışmanın içindedir.
Kemal Paşazâdeler
Hüsameddin, Hacı İbrahim'in oğlu Kemâleddin Ahmed Paşa'yı vezir olarak anar ve soyuna Kemal Paşazâdeler denildiğini yazar. Bu ad, Osmanlı'nın büyük bilgini Kemalpaşazâde'yi (İbn Kemal, 1469 doğumlu) akla getirir. Kemalpaşazâde'nin kendisi, şehzade Bayezid'in lalalığını yapan dedesi Kemal Paşa'ya nisbetle anılır; babası Süleyman Çelebi 1478'de Tokat sancakbeyliğine nakledilmiştir. Doğum yeri bazı kaynaklarda Tokat, bazılarında Edirne olarak kaydedilir, Amasyalı olduğu da ileri sürülür. Ansiklopedi maddesi, Kemalpaşazâde'nin Amasyalılığı iddiasını Hüsameddin'e dayandırır. Ancak okuduğumuz bölümde Kemal Paşa'nın babasının adı verilmediğinden, onun Hacı İbrahim'in oğlu olup olmadığı belirlenemedi.
Paşa Hatun binti Osman Paşa vakfiyesi ve Hacı İbrahim Çelebi'nin bu belgedeki kaydı hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. 73. maddede "Tâceddin İbrahim Çelebi" yönlendirmesinin muhtemel hedefi bu maddedir.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 29–29. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar