Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 345 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasyalıdır. Mevlânâ Alâeddîn Çelebi mahdûmudur. Amasya ve İstanbul’da tahsîl-i ulûm ederek Fatih câmi-i şerîfinde ders-i âm, ba’dehû Sultân Selîm Câmii vâizi olup 968’de şeyhü’l-harem Mehmed Çelebi vakfına şâhid görüldü.
Ba’dehû “Serhoş Bâlî Efendi” demekle meşhûr olan eş-Şeyh Bâlî Efendi’ye intisâb ederek tasfiye-i bâtın edib 985’de dâr-ı bekâya irtihâl etdi. Meşâhir-i vâizînden bir şeyh-i zâhid idi.
Amasyalıdır. Mevlânâ Alâeddîn Çelebi'nin oğludur. Amasya ve İstanbul'da ilim öğrenerek Fâtih Camii'nde herkese açık ders verdi, sonra Sultan Selim Camii vaizi oldu; 968'de [1560-61] şeyhü'l-harem Mehmed Çelebi'nin vakfına şahit olarak görüldü.
Daha sonra "Serhoş Bâlî Efendi" diye ünlü Şeyh Bâlî Efendi'ye bağlanıp iç dünyasını arındırdı ve 985'te [1577-78] ahirete göçtü. Ünlü vaizlerden, zahit bir şeyhti.
Alâeddîn Çelebi'nin bağlandığı Bâlî Efendi, TDV'de "Sarhoş Bâlî Efendi" adıyla yer alır. Madde onun Tire'de doğduğunu, babasının II. Bayezid'in oğlu Şehzade Ahmed'in hocası Kadı Birgivîzâde Muhyiddin Efendi olduğunu, medrese öğreniminden sonra İstanbul'da Kepenekçi Medresesi'nde ders verdiğini yazar. "Sarhoş" lakabı, Âşık Çelebi'ye göre aşırı içki ve eğlence düşkünlüğünden, Hasan Çelebi'ye göre ise ilâhî aşk şarabıyla kendinden geçtiği için verilmiştir. Bâlî, Ramazan Efendi'ye bağlanmış, icazet aldıktan sonra İstanbul'daki Ali Paşa Tekkesi'ne şeyh olmuştur; ölünce Lâleli'deki Altuncuzâde Tekkesi hazîresine gömülmüştür. Şiirlerinde "Cevherî" mahlasını kullanmış, divanı yoktur.
Hüsameddin'in "Bâlî İlhami Efendi-Serhûş" maddesi aynı kişiyi Amasya'ya bağlar ve ayrıntıları farklı verir. Ona göre Bâlî 915'te Amasya'da doğmuş, 918'de babasıyla birlikte Tire'ye gitmiştir; 949'da yirmi beş akçeyle Kepengci Sinan Medresesi müderrisi olmuş, 951'de Atik Ali Paşa Zaviyesi şeyhi Ramazan Efendi'ye bağlanmıştır. Ramazan Efendi 963'te ölünce zaviyenin şeyhi olmuş, ama bazı söylentiler yüzünden altı ay sonra çekilmiş, Kurşunlu Türbe Zaviyesi şeyhliğini üstlenmiştir. "Serhoş" lakabı, hâlinde aşk ve muhabbetin üstün gelmesinden kaynaklanır. 980 zilkadesinde ölmüş ve Kurşunlu Türbe Zaviyesi'nin bulunduğu yerde, Sultan Selim semtinde gömülmüştür. Alâeddîn Çelebi'nin 985'teki ölümü bu tarihten beş yıl sonradır; yani şeyhinin ölümünden sonra da yaşamıştır.
İki anlatı arasında üç fark görülür: doğum yeri (Tire ya da Amasya), babanın adı ve kimliği, defin yeri (Altuncuzâde hazîresi ya da Kurşunlu Türbe Zaviyesi). Hüsameddin, Bâlî'nin hocası olan Ramazan Efendi için 963 ölüm tarihini verir. TDV'deki Bâlî maddesinde ise hoca, Ramazâniyye kolunun kurucusu olarak anılır; bu kolun kurucusu Mahfî Ramazan Efendi 949'da [1542] doğmuştur ve Bâlî'nin 980'de öldüğü düşünülürse onun öğrencisi olması mümkün değildir. İki Ramazan Efendi'nin aynı kişi olmadığı bu yüzden kuvvetle muhtemeldir; bu bir çıkarımdır, kaynaklar karşılaştırmayı açıkça yapmaz.
Metin, Alâeddîn Çelebi'nin 968'de şeyhü'l-harem Mehmed Çelebi'nin vakfına şahit olduğunu söyler. Bu vakfın hangi yapıyı kapsadığı ve Mehmed Çelebi'nin hangi görevde bulunduğu maddede belirtilmez, yapılan aramalarda da bu vakfa rastlanmadı.
Başka kaynaklarda Alâeddîn Çelebi'ye dair bilgiye rastlanmadı.
Birincil kaynaklar
Kitaplar