Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 345 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasya‘da câmii olan Çeribaşı Emîneddîn Mehmed Çelebi evlâdından el-Hâc Hasan Çelebi bin İsa Çelebi bin Mehmed Çelebi bin Ali Çelebi bin Abdullah Bey bin emîr-i kebîr Emîneddîn Mehmed Çelebi mahdûmudur.
Mahallemiz bulunan Çeribaşı Mahallesi eşrâfından Vecdî Câmii vakfına mütevellî olduğu halde 990 hudûdunda vefât etdi. Oğulları Ali, Hasan Çelebilerdir. Amasya‘da [269] Mütevellîzâdeler bunun neslidir.
Amasya'da camisi bulunan Çeribaşı Emîneddîn Mehmed Çelebi'nin soyundan, Hacı Hasan Çelebi'nin oğludur; Hasan Çelebi İsa Çelebi'nin oğlu, İsa Çelebi Mehmed Çelebi'nin oğlu, Mehmed Çelebi Ali Çelebi'nin oğlu, Ali Çelebi Abdullah Bey'in oğlu, Abdullah Bey de büyük emîr Emîneddîn Mehmed Çelebi'nin oğludur.
Mahallemiz olan Çeribaşı Mahallesi'nin ileri gelenlerinden olup Vecdî Camii vakfına mütevelli iken 990 [1582] dolaylarında öldü. Oğulları Ali ve Hasan Çelebilerdir. Amasya'da [269] Mütevellîzâdeler bunun soyundandır.
Hüsameddin'in eserin ilk cildinde verdiği mahalle tarifine göre Çeribaşı Mahallesi Karakaya'nın kuzey eteğinde, eskiden Sungur Mülkü denen yerdedir. Doğusunda Acem Ali, batısında Devehâne, kuzeyinde Bozahâne, güneyinde Şehreküstü mahalleleri bulunur. Mahalle adını, Amasya emîri Şadgeldi Paşa'dan sonra Devâtdâr Ahmed Paşa devrinde ileri gelen beylerden Çeribaşı Emîneddîn Mehmed Çelebi'nin burada oturup bir mescit yaptırmasından almıştır. Caminin tarih taşı sökülmüş, vakfiyesi bulunamamıştır. Hüsameddin, vakfiyedeki şahitlerden Emîneddîn'in 793'te [1391] hayatta olduğunu çıkarır ve yapının o tarihlerde yapıldığına hükmeder. Bu, kitabın kendi çıkarımıdır; yapı için doğrudan bir tarih belgesi yoktur. Camiyi Saraçhane Camii'ne benzetir ve her ikisinin de tarih taşının sökülmüş olmasını araştırmaya değer bulur.
Hüsameddin, Emîneddîn'in soyunun yaklaşık dört yüz yıl camiye mütevelli olarak baktığını yazar. Mütevellîzâde Hacı Halil Ağa 1197'de [1783] doğu tarafına bir minare eklemiş, Amasya müftüsü Mütevellîzâde Hacı Ahmed Efendi 1118'de [1706-07] minber koyup vakıflarını genişletmiş, ama sonra vakıf malları yok olmuş ve yalnız nakit vakıflar kalmıştır. 1281'de [1864-65] Amasya mutasarrıfı Ziya Paşa camiyi onartmış, kubbe yine akınca 1309'da [1891-92] Hüsameddin'in babası Abdîzâde Hacı Mehmed Ağa üzerine bir ağdırma örtü yaptırmıştır. Hüsameddin bu mahalleyi "mahallemiz" diye anarak kendi mahallesi olduğunu belirtir.
Halvetî tekkeleri üzerine bir araştırma Nuhoğlu Tekkesi'ni Çeribaşı Mahallesi'nin doğusunda, bugünkü Çeribaşı Camii çevresine yerleştirir. Burası Amasya müftüsü Mütevellizâde Hacı Ahmed Efendi'nin 1704'te yaptırdığı medrese idi; medrese 1730'da yanıp vakıfları kaybolunca Mütevellizâde Hacı Ali Ağa yerine bir Halvetî zaviyesi yaptırmış, tekkeye Nuh Efendi'nin Çeribaşı Camii vaizi olması dolayısıyla onun adı verilmiştir. Tekke 1808'de yanmış ve onarılamamıştır.
"Çeribaşı", Osmanlı'da bir askerî görevlinin unvanıdır; TDV maddesine göre sipahi çeribaşıları bir nahiyenin amiri olup bölgenin güvenliğinden ve sefer zamanı asker çıkarmaktan sorumluydu. Emîneddîn Mehmed Çelebi'nin bu görevi nerede yürüttüğü Hüsameddin'de yazılı değildir.
Metindeki "Vecdî Camii" adıyla eserin diğer maddelerinde bir cami geçmez. Çeribaşı Mahallesi'nin ana camisi Çeribaşı Camii olduğundan, bunun aynı yapı için başka bir ad mı yoksa ayrı bir yapı mı olduğu belirlenemedi.
Metin, Amasya'daki Mütevellîzâdelerin bu İlyas Çelebi'nin soyundan geldiğini söyler. Hüsameddin'in başka maddelerinde Mütevellîzâde ailesi İlyas Çelebi, Ali Ağa, İsa Çelebi, İlyas Ağa gibi adlarla anılır ve 1081 dolaylarında ölen İlyas Ağa'nın oğlu Ahmed Efendi sonradan Amasya müftüsü olur. Zincirler maddeler arasında tam örtüşmez: İlyas Ağa'nın babası bir maddede İsa Çelebi, başka bir maddede Ahmed Çelebi olarak geçer. Bu yüzden 990 dolaylarında ölen İlyas Çelebi ile sonraki kuşaklar arasındaki bağ kitaptaki kayıtlarla tam olarak kurulamamıştır.
Birincil kaynaklar
Kitaplar
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.