Amasyalıdır. Ümerâdan el-Hâc Hamza Bey bin el-Hâc Perviz Bey’in mahdûmudur. Bu da Sultân Selîm-i Evvel şehzâdeliğinde ma’iyyet-i ümerâsından olup cülûsunda birkaç sancağa mîrlivâ oldu. Sultân Süleyman devrinde Niğbolu beyi iken 929 harbinde şehîden vefât etdi. Mahdûmu Hamza Bey’dir.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İlyâs Bey-Hacı Beyzâde
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 344–345 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Beylerden Hacı Hamza Bey'in oğludur; Hamza Bey de Hacı Perviz Bey'in oğludur. Bu İlyas Bey, Sultan I. Selim şehzadeyken onun maiyetindeki beylerdendi; Selim tahta çıkınca birkaç sancağa sancak beyi (mîrlivâ) oldu. Sultan Süleyman devrinde Niğbolu sancak beyiyken 929 [1522-23] savaşında şehit düşerek öldü. Oğlu Hamza Bey'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- ümerâ: beyler; burada sancak beyleri ve onlarla aynı zümreden komutanlar
- ma'iyyet: yanında bulunan görevliler topluluğu
- cülûs: tahta çıkış
- mîrlivâ: sancak beyi
- şehîden vefât: savaşta şehit olarak ölmek
Hacı Beyzâde Ailesi İçindeki Yeri
Hüsameddin, Hacı Beyzâde adıyla anılan Amasya ailesinin birçok ferdine ayrı madde açmıştır; bu İlyas Bey o zincirin bir halkasıdır. Aynı cildin başka bir maddesinde, II. Bayezid Amasya valisiyken defterdarlık yapan Hacı Perviz Bey'in oğlu bir İlyas Bey daha anılır. Yavuz Sultan Selim'in beylerinden olan bu kişi Çaldıran'da aldığı yara yüzünden emekliye ayrılmış, 924'te [1518] Çayköy ve Dereköy çiftliğini çocuklarına vakfetmiş; oğulları Veli ile Hamza'dır ve Veli Paşa sonradan beylerbeyi olmuştur. Bizim maddemiz ise soy zincirini "Hamza Bey oğlu, Perviz Bey torunu" diye verir. Başka bir kayıtta Hamza Bey, İlyas Bey'in oğlu ve Perviz Bey'in torunu olarak geçer ve Midilli, Aydın, Karesi gibi sancaklara bey olduktan sonra 989'da ölür. Bu madde İlyas'ı bir Hamza Bey'in oğlu yapmaktadır; zincirden bir kuşağın düşmüş olması da, ayrı bir Hamza Bey söz konusu olması da mümkündür. Kitaptan bunu ayırt etmek mümkün değildir.
Ailenin kökeni için Hüsameddin başka bir maddede şu bilgiyi verir: Hacı Beyzâde olarak anılan kol, Amasya'da II. Bayezid'in valiliği sırasında defterdarlık yapan Hacı Nevrûz Bey'in soyundandır ve Nevrûz Bey'in Baba İlyas-ı Horasânî'nin evlâdından geldiği söylenir. Bu bir soy rivayetidir; Hüsameddin kendi kayıtlarına dayanır, ayrı bir belgeyle desteklenmez. Dikkat çekici nokta, defterdar olan atanın bir kayıtta Perviz, başka bir kayıtta Nevrûz adıyla geçmesidir. Adlar arasındaki bu ayrım kaynaktan çözülememiştir.
929 Savaşı
Hüsameddin savaşın adını vermez. Hicrî 929 yılı Kasım 1522'de başlar. Bu yıl Osmanlı kaynaklarında Rodos'un fethiyle öne çıkar: Kanunî Sultan Süleyman'ın Rodos seferi 21 Receb 928'de [16 Haziran 1522] başlamış, ada 1 Safer 929'da [20 Aralık 1522] teslim alınmıştır. Niğbolu beyinin bu sefere katılıp katılmadığı ve savaşın gerçekten bu sefer olup olmadığı belirlenememiştir; yalnızca tarihin Rodos seferinin son haftalarına denk gelebileceği söylenebilir. Bu bir çıkarımdır, kesin bilgi değildir.
Başka kaynaklarda bu İlyas Bey'e dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 344–345. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 6. Cilt (Ahmed Paşa-Hacı Beyzâde maddesi) ve 7. Cilt (İlyâs Bey-Hacı Beyzâde ile Pervîz Bey-Hacı Beyzâde maddeleri).
Kitaplar
- Machiel Kiel, "Rodos", TDV İslâm Ansiklopedisi, 2008.