AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İlyâs Bey-Hacı Beyzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 344 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Hakalalıdır. Ümerâdan Abdullah Bey bin Kasım Bey bin el-Hâc Mehmed Bey’in mahdûmudur. Amasya vâlisi Şehzâde Sultân Ahmed Hân bin Sultân Bâyezîd Hân-ı Sânî maiyyetinde emîr-i pây-gâh, ya’nî teşrifâtçı olup 918’de mün’adim oldu.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Hakalalıdır. Beylerden Abdullah Bey'in oğludur; Abdullah Bey, Kasım Bey'in oğlu, o da Hacı Mehmed Bey'in oğludur. Amasya valisi Şehzade Sultan Ahmed Han'ın, yani Sultan II. Bayezid Han'ın oğlunun maiyetinde emîr-i pâygâh, yani teşrifatçı olup 918'de [1512-13] ortadan kalktı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • Hakalalı: Hakala yöresinden olan
  • ümerâ: beyler
  • ma'iyyet: bir büyüğün yanındaki görevliler topluluğu
  • emîr-i pâygâh: Hüsameddin'in kendi açıklamasıyla teşrifatçı
  • mün'adim: ortadan kalkmış, yok olmuş; burada ölmüş
  • vâlî: vali, sancak yöneticisi

Şehzade Ahmed ve Amasya

Maddede anılan Şehzade Ahmed, Sultan II. Bayezid'in oğludur ve 1466 dolaylarında doğmuş, 1513'te ölmüştür. Amasya valisi olan Ahmed, babasının son yıllarında fiilen veliaht sayılıyordu. Amasya, XVI. yüzyıl ortalarına kadar şehzadelerin idarî tecrübe kazanmak için gönderildikleri başlıca merkezlerdendi; II. Bayezid'in oğlu ve kendisini güçlü bir taht adayı gören Şehzade Ahmed de burada idarecilik yaptı. Şair ve bilgin olarak tanınır, sanatçıları korurdu; çevresinde Mihri Hatun gibi şairler bulunurdu.

918 yılı yaklaşık Mart 1512 ile Mart 1513 arasına denk gelir; bu bizim hesabımızdır. Ahmed ile kardeşi Selim arasındaki taht mücadelesi bu yıllarda sürüyordu. Ahmed Selim'in saltanatının ilk aylarında Anadolu'nun bir bölümünü elinde tuttu, 24 Nisan 1513'te Yenişehir yakınlarındaki savaşta yenildi, yakalandı ve kısa süre sonra öldürüldü. Ahmed'in oğullarından bazıları da 1512-1513'te Amasya'da Selim'in emriyle öldürüldü. Abdullah Bey'in oğlunun "mün'adim" oluşu bu kargaşalı yılda gerçekleşmiştir; ölümünün hangi olay sırasında olduğunu metin ve okunan kaynaklar belirtmez. Bu olaylarla ilişkilendirmek bir çıkarım olurdu.

Hakala

Hakala, Amasya sancağının eski idarî yerleşimlerinden biridir. Bir araştırmaya göre 1871'de Amasya kazasının nahiyeleri Ezine Pazar, Geldiklân, Hakala ve Akdağ idi; 1892'de Amasya kazasına bağlı nahiyeler arasında yine Hakala sayılır. Hakala'nın bugünkü yeri konusunda kimi anlatımlarda Suluova'daki Yolpınar köyü gösterilir; bu bilgi okunan güvenilir bir kaynakta doğrulanamadı.

Abdullah Bey, Kasım Bey, Hacı Mehmed Bey ve maddenin konusu olan kişi hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 344–344. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

  • Sabit Genç, "Amasya İli ve Yakın Çevresinin Tarihi Coğrafyası", Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 7/42 (2021), s. 1313-1333. http://dx.doi.org/10.31589/JOSHAS.686

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler