Köprülüdür. Oranın a’yânından Müezzinzâde Abdurrahman Ağa bin Hasan Ağa bin Müezzin Mehmed Çelebi oğludur. Ammizâdesi el-Hâc Mehmed Ağa bin Ali Bâlî Ağa bin Müezzin Mehmed Çelebi hayâtında züamâdan oldu.
1058’de mûmâ-ileyhin vefâtıyla Köprü Voyvadası, 1061’de ma’zûl olup Köprülü Mehmed Paşa’ya karşı Abaza Hasan Paşa taraftarı olduğundan 1064’de yine Köprü Voyvadası ve 1067 senesi evâilinde ma’zûl olup Mehmed Paşa sadâretinde münzevî olduğu halde 1078 senesi evâilinde vefât etdi. Hânedân idi. [137]
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Oranın ileri gelenlerinden Müezzinzâde Abdurrahman Ağa'nın oğludur; Abdurrahman Ağa, Hasan Ağa'nın, o da Müezzin Mehmed Çelebi'nin oğludur. Amcasının oğlu Hacı Mehmed Ağa, Ali Bâlî Ağa'nın, o da Müezzin Mehmed Çelebi'nin oğludur; sağlığında zeamet sahipleri arasına girdi.
1058'de [1648] adı geçen Mehmed Ağa'nın ölümü üzerine Köprü Voyvodası oldu. 1061'de [1650-51] görevden alındı; Köprülü Mehmed Paşa'ya karşı Abaza Hasan Paşa'yı tuttuğu için. 1064'te [1653-54] yine Köprü Voyvodası oldu, 1067 başında [1656-57] görevden alındı. Mehmed Paşa'nın sadareti sırasında köşesine çekilmiş olarak 1078 başında [1667-68] öldü. Köklü bir aileden idi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân: bir yerin ileri gelenleri, itibarlı kişileri
- ammizâde: amcasının oğlu
- züamâ: zeamet (büyük askerî dirlik) sahipleri
- mûmâ-ileyh: adı geçen kişi
- voyvoda: bir yerin idare ve vergi işlerine bakan görevli
- ma'zûl: görevden alınmış
- evâil: bir yılın ilk günleri, başı
- münzevî: köşesine çekilmiş, işlerden uzak
- hânedân: köklü, soylu aile
Köprü Neresidir
Maddedeki "Köprü", bugün Samsun iline bağlı Vezirköprü'dür; Köprülü Mehmed Paşa zamanında Amasya'ya bağlı bir kasabaydı. Köprülü Mehmed Paşa, sonradan sadrazam olacak olan kişi, bu kasabaya gidip Ayşe Hanım'la evlenmiş, orada bulunması yüzünden "Köprülü" diye anılmıştır. Oğlu Fâzıl Ahmed Paşa 1635-36'da burada doğmuştur; annesi Ayşe Hanım, kasabanın voyvodası Yûsuf Ağa'nın kızıdır. Köprülü Mehmed Paşa, Vezirköprü'de bir su yolu yaptırmış, eşi Ayşe Hanım adına da bir çeşme inşa ettirmiştir. Dolayısıyla "Köprülüdür" demek, bu vezir ailesinin yurdunda yetişmiş yerli bir aileye işaret eder. Hüsameddin'in verdiği Müezzinzâde ailesinin Köprülü ailesiyle bir akrabalığı olup olmadığı metinde söylenmez, başka kaynakta da bulunamadı.
Abaza Hasan Paşa Meselesi
Köprülü Mehmed Paşa 26 Zilkade 1066'da (15 Eylül 1656) sadrazamlığa getirildi. Celâlî Abaza Hasan Paşa'nın isyanı ise 1658-59'da patlak verdi; Abaza Hasan Paşa'yı tutan paşalar, Köprülü'nün sert uygulamalarından kaçan bazı üst rütbeli görevlilerle birlikte Halep'te yakalanıp 1069'un Cemâziyelevvel ayında (Şubat 1659) idam edildi. Bu isyanın ardından Anadolu'da bir tüfek ve Celâlî teftişi yapıldı; çağdaş tarihçiler Köprülü'yü bu yüzden ağır biçimde eleştirmiştir.
Hüsameddin, İsmail Ağa'nın Abaza Hasan Paşa taraftarı olduğu için 1061'de görevden alındığını yazar. Oysa Köprülü Mehmed Paşa 1061'de henüz sadrazam değildi (1066'da oldu) ve Abaza Hasan Paşa isyanı 1069'da yaşandı. Okuduğum kaynaklarda bu tarihleri uzlaştıracak bir bilgi bulunamadı; olay, Köprülü'nün Köprü kasabasında yaşadığı yıllardaki yerel bir ihtilafa ya da başka bir olaya işaret ediyor olabilir. Bu bir tahmindir, doğrulanamadı.
Doğrulanamayanlar
İsmail Ağa'nın kendisi, babası Abdurrahman Ağa ve amcazâdesi Hacı Mehmed Ağa hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 305–305. amasya.bel.tr
- Müctebâ İlgürel, "Köprülü Mehmed Paşa", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 26, Ankara 2002, s. 258-260. https://islamansiklopedisi.org.tr/koprulu-mehmed-pasa