[134]Fağfûr Paşazâde İshak Bey’in ahfâdından Amasya mahkemesi kâtibi İbrâhim Efendi bin Mehmed Çelebi’nin mahdûmudur. Amasya’da hutût-ı mütenevviayı hattât-ı meşhûr Ramazânzâde Hüseyin ve ulûm-ı edebiyye ve şer’iyyeyi Turâbî Mustafa Efendilerden ahz ve ikmâl etdi.
Ba’dehû ders-i âm ve Mahkeme-i Şer’iyye Kâtibi, ba’zı medârise müderris oldu. Ba’zı kudât tarafından Amasya nâibi de olup 1053 sâlinden sonra vefât etdi. Âlim, şâir, edîb, ta’lik-nüvîs bir hattât idi. Oğulları Ali, Hasan Çelebilerdir. Fağfûr Paşa vakfına mütevellî de olmuşdu.
Günümüz Türkçesiyle
Fağfur Paşazâde İshak Bey'in soyundan, Amasya mahkemesi kâtibi İbrâhim Efendi'nin oğludur; İbrâhim Efendi, Mehmed Çelebi'nin oğludur. Amasya'da çeşitli yazı türlerini ünlü hattat Ramazânzâde Hüseyin'den, edebî ve şer'î ilimleri Turâbî Mustafa Efendi'den öğrenip tamamladı.
Sonra genel ders verdi, Şer'iyye Mahkemesi kâtibi ve bazı medreselere müderris oldu. Bazı kadılar tarafından Amasya naibi de yapılıp 1053'ten [1643-44] sonra öldü. Âlim, şair, edip, ta'lik yazan bir hattattı. Oğulları Ali ve Hasan Çelebilerdir. Fağfur Paşa vakfına mütevelli de olmuştu.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ahfâd: torunlar, soy
- mahdûm: oğul
- hutût-ı mütenevvia: çeşitli yazı türleri
- ulûm-ı edebiyye ve şer'iyye: edebiyat ve dinî hukuk bilimleri
- ders-i âm: genel ders verme, halka açık ders
- Mahkeme-i Şer'iyye Kâtibi: şer'î mahkemenin yazı ve kayıt işlerini yürüten görevli
- nâib: kadı vekili
- ta'lik-nüvîs: ta'lik yazısı yazan
- mütevellî: vakfı yöneten kişi
Kâtiplik, Mahkeme ve Hat
Osmanlı mahkemelerinde görülen davalar, kadı dairesinde çalışan kâtipler tarafından sicil defterlerine kaydedilirdi. Bu defterlerde dava kayıtlarının yanı sıra noterlik işlemleri, vakıf muhasebeleri, evlilik, alım satım, kefalet, miras ve merkezden gelen emirler de yer alır; günümüze ulaşan en eski sicil örnekleri Fâtih devrine aittir. Kâtibzâde İsmâil Efendi'nin hem Mahkeme-i Şer'iyye kâtibi hem de hattat olması, bu yazılı geleneğin Amasya'daki bir örneğidir. Hüsameddin'in kitabı hat sanatını Amasya'nın övünç kaynaklarından biri olarak anlatır. Dördüncü ciltte (s. 606) bu çağın hattatları sayılırken "Kâmil Mustafa, Kâtipzâde İsmâil, Ramazân Dedezâde Hüseyin, La'lî Ali, Abdülcelîl, Derviş Ali, Hatîb Fazlullah, Müderris Ahmed Efendiler" gibi adlar art arda gelir; "Kâtipzâde İsmâil"in bu maddedeki hattat olması büyük olasılıktır. Aynı pasaj, Derviş Ali Efendi'nin ta'lîkını, Fazlullah Efendi'nin dîvânî ve reyhânîsini, Ramazânzâde Hüseyin Efendi'nin sülüs kırmasını ayrıca över; bunların eserlerinin Amasya ve İstanbul kütüphanelerinde bulunduğunu, hattat Nefîszâde İbrâhim Paşa'nın da 1060'ta öldüğünü yazar. Bu eserleri ayrıca arayıp görme imkânı olmadı.
Fağfur Paşa Soyu ve Kâtibzâde Adı
İsmâil Efendi'nin dayandığı Fağfur Paşa soyu, kitabın başka yerlerinde de görünür. Birinci cildin mukaddimesinde, Amasya ricâlinin soy kollarından söz edilirken "Cebecizâde" ve "Fağfûr Paşazâde" kolları, "Sefer Ağazâde", "Hıfzîzâde" ve "Ganizâde" gibi sonraki şöhretlerle birlikte anılır. Yedinci ciltteki İshak Bey-Paşazâde maddesi, Muzafferüddîn Fağfur Paşa Vakfı mütevellîsi Abdullah Çelebi'nin İshak Bey'in torunu olduğunu yazar. Dokuzuncu ciltte "Amasya'da medfûn Muzafferüddîn Fağfur Paşa evlâdından Sefer Ağa" anılır. Sekizinci ciltteki Mevlânâ Kâtibî Hasan Efendi maddesi, Fağfûr Paşa evlâdından Kâtibzâde Mehmed Efendi'nin oğlu bir ta'lik-nüvis müderrisin Amasya kadılığını anlatır; 1043'te Amasya kadısı olan bu zat, İsmâil Efendi ile aynı çağdadır ve aynı "Kâtibzâde" adını taşır. İkisi arasındaki akrabalık kitapta yazılmaz. Fağfur Paşa hakkında okunan dış kaynaklarda Amasya'yla ilgili bir kayıt bulunamadı; vakfın ve paşanın kimliği hakkında yalnızca Hüsameddin'in anlatımına dayanılabiliyor.
Hocaları
İsmâil Efendi'nin edebî ve şer'î ilimleri aldığı Turâbî Mustafa Efendi, Hüsameddin'in kitabında 1017 dolaylarında Amasya'nın tanınmış âlimleri sayılırken anılır; hat sanatından önce, aynı çağı anlatan pasajda "Türâbî" mahlaslı şairler de Amasya edebiyatına renk veren adlar arasında sayılır. Amasya şairleri üzerine yazılmış bir makalenin dizininde "Turâbî Mustafa Efendi" adı yer alır; makalenin metni okunamadığından bu şairin biyografisi doğrulanamadı. Ramazânzâde Hüseyin hakkında okunan dış kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 305. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 1. Cilt, s. 179–186 (Mukaddime, Amasya soy kolları); 4. Cilt, s. 536–540 ve s. 606 (Hüseyin Paşa); 7. Cilt, s. 285 (İshak Bey-Paşazâde); 8. Cilt, s. 598 (Hasan Efendi-Mevlânâ Kâtibî); 9. Cilt, s. 164 (Derviş Mehmed Efendi-Sefer Ağazâde).
- "Amasya Tarihindeki Şairler ve Merzifonlu İbrahim Cûdî Efendi'nin Bilinmeyen Bir Şiiri", çevrimiçi makale (yalnız dizin).