Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · BİRİNCİ BÂB · ONUNCU FASIL · ÜÇÜNCÜ DEVRE-İ TÂRİHİYYE
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 4. Cilt, s. 597 • Hazırlayan: Doç. Dr. Hicabi GÜLGEN
Amasyalıdır. Hacı Beyzâde Deli Murtezâ Paşa’dır. 1089 senesi gurre-i muharreminde ber-vech-i tekâüd Amasya mutasarrıfı olup geldi. Fakat gayet pîr ü alîl olduğundan tarafından ammizâdesi ve Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’nın kapıcılar kethüdâsı Ahmed Ağa Amasya mütesellimi oldu.
Ancak Murtezâ Paşa, Amasya’ya geldiğinin on dokuzuncu günü vefât eylediğinden Amasya sancağı, Amasya mütesellimi olan Ahmed Ağa’ya tevcîh edildi.
Amasyalıdır. Hacı Beyzâde Deli Murtezâ Paşa'dır. 1089 [1678] yılı Muharrem ayının ilk günü emeklilik yoluyla Amasya mutasarrıfı olarak geldi. Ancak çok yaşlı ve hasta olduğundan onun adına amcasının oğlu ve Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa'nın kapıcılar kethüdâsı olan Ahmed Ağa Amasya mütesellimi oldu.
Murtezâ Paşa Amasya'ya gelişinin on dokuzuncu günü öldüğünden Amasya sancağı, Amasya mütesellimi olan Ahmed Ağa'ya verildi.
Murtezâ Paşa, Hüsameddin'in önceki maddelerinde de geçer. Hacı Beyzâde Şâhin Bey'in oğludur ve Köprülü Mehmed Paşa'nın silahdar ağalığından yetişmiştir. 1080 [1669] yılı Muharreminde ilk kez Amasya mutasarrıfı olmuş, 1083'te Sivas beylerbeyi olarak Amasya'ya uğrayıp birkaç gün kalmıştı. Bir önceki maddede ise "eski Maraş beylerbeyi" diye anılır. Emeklilik yoluyla verilen sancak paşanın kendi memleketiydi; ancak paşa buraya geldikten on dokuz gün sonra, 1089 Muharreminin yirmisi dolaylarında [Mart 1678] ölmüştür. Hüsameddin'in bir sonraki maddede Ahmed Bey'in sancak beyliğini Muharremin yirminci gününe koyması bu hesapla uyuşur.
Ailesi Amasya'nın eski ve köklü hanedanlarındandır. Hüsameddin, Sultan Bâyezîd Külliyesi'nin yerinin II. Bayezid'in tahta çıkışının ardından Hacı Beyzâde Hamza, İlyas ve Hızır Beylerin bahçesinden satın alındığını; Hacı Beyzâde Mehmed Bey'in 1071 [1660-61] yılında bir camiyi onarıp vakıf eklediğini yazar. Mütesellimliğe getirilen amcazadesi Ahmed Ağa, bir sonraki maddede "Köprülü Mehmed Paşa'nın ağalarından Hacı Beyzâde Halil Ağa'nın oğlu" olarak tanıtılacaktır. Paşanın Köprülü Mehmed Paşa'nın, amcazadesinin de Fâzıl Ahmed Paşa'nın yanında yetişmesi, ailenin Köprülü çevresine sıkı sıkıya bağlı olduğunu gösterir.
Deli Murtezâ Paşa hakkında Hüsameddin dışında bir kaynakta bilgiye rastlanmadı. Aynı dönemde Murtaza adlı başka paşalar da vardır ve karıştırılmamaları gerekir. Abaza Hasan Paşa isyanında serdar olarak bulunan, Aralık 1658'de Ilgın'da yenilen ve 1659'da Halep'te Abaza Hasan'ı ortadan kaldıran Diyarbekir valisi Murtaza Paşa; bazı kaynaklarda aynı kişiye bağlanan ve 1695'te Ruslara karşı Azak Kalesi'ni savunan Kefe beylerbeyi Murtaza Paşa bunların başında gelir. Hüsameddin'in 1089'da öldüğünü yazdığı Deli Murtezâ Paşa'nın 1695'teki Azak savunucusu olması mümkün değildir. Köprülü Mehmed Paşa'nın silahdarlığından yetişmiş olması ve 1659'daki serdarın kimi kaynaklarda "Silahdar Murtaza Paşa" diye anılması, ikisinin aynı kişi olabileceğini düşündürse de bunu gösteren bir kayda ulaşılamadı. Eserin daha önceki maddelerinde Amasya'ya mutasarrıf olan Zileli Murtezâ Paşa ise başka bir kişidir.
Birincil kaynaklar
Diğer kaynaklar