Amasyalı Abdullah oğludur. Sipâhî meşâhîrinden [353] olup Köprülü Mehmed Paşa’nın ağalarından iken sadâretinden silâhdârân kethüdâsı ve mahdûmunun sadâretinde silâhdâr ağası oldu. 1082’de Kandiye Muhârebesi’nde vefât etdi. Oğulları Ali, Hasan, HüseyinAğalardır.
Hüseyin Ağa 1113’de fevt oldu. Bunun mahdûmu Gâzi Ağa 1132’de sipâhîlerdendi. Ahfâdından el-Hâc Hüseyin Ağa bin Alî Ağa yeniçeri serdârlarından idi. Diğer ahfâdından el-Hâc Osmân Efendi bin Ahmed Ağa da ulemâdandı. Bunlara Hacı Oruçoğulları dendi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalı Abdullah oğludur. Tanınmış sipahilerden olup Köprülü Mehmed Paşa'nın ağalarından iken onun sadrazamlığında silâhdarlar kethüdâsı, oğlunun sadrazamlığında silâhdar ağası oldu. 1082'de [1671-72] Kandiye Savaşı'nda öldü. Oğulları Ali, Hasan ve Hüseyin Ağalardır.
Hüseyin Ağa 1113'te [1701-02] öldü. Onun oğlu Gazi Ağa 1132'de [1719-20] sipahilerdendi. Torunlarından Ali Ağa oğlu Hacı Hüseyin Ağa yeniçeri serdarlarındandı. Diğer torunlarından Ahmed Ağa oğlu Hacı Osman Efendi de âlimlerdendi. Bunlara Hacı Oruçoğulları denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- sipâhî: tımar sahibi atlı asker
- meşâhîr: tanınmış, ünlü kişiler
- silâhdârân kethüdâsı: silâhdarların, padişahın silahını taşıyan saray görevlilerinin kâhyası
- silâhdâr ağası: padişahın silahdarlarının başı, saray görevlisi
- sadâret: sadrazamlık
- mahdûm: oğul
- fevt olmak: ölmek
- ahfâd: torunlar, soyun sonraki kuşakları
- serdâr: komutan, başkan
- ulemâ: âlimler
Köprülüler ve Silâhdar Ağası
Köprülü Mehmed Paşa 1656'dan 1661'e kadar sadrazamlık yaptı, ölünce yerine oğlu Fâzıl Ahmed Paşa geçti. Fâzıl Ahmed 1676'ya kadar bu görevde kaldı. Hüsameddin'in "sadâretinden" ve "mahdûmunun sadâretinde" dediği iki dönem bu yıllardır: 1656-1661 ve 1661-1676. Silâhdarlık saray görevidir; Köprülü Mehmed Paşa'nın damadı Kara Mustafa Paşa da kayınpederinin sadrazamlığında silâhdarlık yapmıştır. Hacı Oruç Ağa'nın bu görevi ne zaman ve hangi sırayla yaptığı okunan kaynaklarda yer almaz.
Bu madde, bir önceki maddedeki Oruç Bey ile karıştırılmamalıdır: orada anılan kişi Merzifon'un Marınca köyünden Alî oğlu Oruç Bey'dir, bu maddedeki ise Amasyalı Abdullah oğlu Hacı Oruç Ağa'dır.
Kandiye Savaşı
Girit savaşı 1645'ten Kandiye'nin düşüşüne, 1669'a kadar sürdü. Fâzıl Ahmed Paşa 1666'da büyük bir kuvvetle adaya geçti; iki buçuk yıl süren sıkı kuşatma 6 Eylül 1669'da (9 Rebîülâhir 1080) imzalanan teslim anlaşmasıyla sona erdi. Hüsameddin'in verdiği 1082 [1671-72] tarihi ise kuşatmanın bitişinden iki yıl sonradır. Bu çelişki kaynaklarda açıklanmaz; yıl hatalı olabilir ya da başka bir çarpışma kastedilmiş olabilir. Hacı Oruç Ağa'nın savaşta öldüğü bilgisi Hüsameddin dışında bir kaynakta bulunamadı.
Hacı Oruçoğulları
Hüsameddin, soyun üç kuşağını sıralar: Ali, Hasan ve Hüseyin Ağalar; Hüseyin Ağa'nın oğlu Gazi Ağa; torunlardan Hacı Hüseyin Ağa ve Hacı Osman Efendi. Hacı Oruçoğulları adıyla anılan bu ailenin Amasya'daki yerine dair başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 371–371. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar