Ümerâdan Hakâla’da medrese yaptıran el-Hâc Kâsım Bey bin Abdullah Bey bin Hacı Mehmed Bey’in mahdûmu ve Hızır Paşa’nın kerîmezâdesi olup ümerâdan iken 870’de vefât etdi. Hızır Paşa Câmi-i Şerîfi’nin garbında kâin hazîrede medfûndur. Hızır Paşa bunun vefâtına pek müteessir olup türbesi cüzhânlarına emlâkini vakfetmişdir.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Oruç Bey-Hacı Beyzâde
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 370 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Emirlerdendir. Hakâla'da medrese yaptıran el-Hâc Kâsım Bey'in oğludur; Kâsım Bey, Abdullah Bey oğlu, Hacı Mehmed Bey oğludur. Hızır Paşa'nın kızının oğludur. Emirlerden iken 870'te [1465-66] öldü. Hızır Paşa Câmi-i Şerîfi'nin batısındaki hazirede gömülüdür. Hızır Paşa onun ölümüne çok üzülmüş, türbesinde cüz okuyanlara (cüzhân) mülklerini vakfetmiştir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ümerâ: emirler
- mahdûm: oğul
- kerîmezâde: kızın oğlu, kız tarafından torun
- hazîre: mezarlık, çevre duvarlı gömü alanı
- garb: batı
- kâin: bulunan
- cüzhân: Kur'an'dan cüz okuyan kişi
- müteessir: üzgün, etkilenmiş
- vakfetmek: gelirini bir hayır kurumuna ayırmak
Hızır Paşa ve Ailesi
Maddede adı geçen Hızır Paşa, Yörgüç Paşa'nın kardeşidir ve Amasya'yı ondan sonra yöneten kişidir. Çocukları Hızır Paşazâdeler diye anılmış, oğlu Mehmed Paşa 1494-95 dolaylarında ölmüştür (kaynaklar 1494 ya da 1495 verir). Hızır Paşa 1466'da öldü; Amasya'da bir zaviye, medrese ve imaretten oluşan külliye, bir hamam ve Ladik'te bir değirmen yaptırmış, Samsun'da bir cami ile tekke kurmuştur. Hacı Beyzâde 870'te [1465-66] ölmüştür; Hızır Paşa'nın ölümü de 1466 olarak kaydedilir. İki ölüm birbirine çok yakındır. Hüsameddin'in Hızır Paşa'nın torununun ölümüne çok üzüldüğünü yazması bu yakınlıkla uyumludur; ancak kaynaklar Hızır Paşa'nın ölüm ayını vermediği için iki ölümün sırası doğrulanamadı.
Mezarlık Konusu
Hüsameddin, Hacı Beyzâde'nin Hızır Paşa Câmii'nin batısındaki hazirede gömülü olduğunu söyler. Bugün Amasya'da Hızır Paşa'nın mezarı, oğlu Mehmed Paşa'nın külliyesindeki türbenin önündeki üç mezardan biri olarak gösterilir; mezarlardan ilki Hızır Paşa'ya, ikincisi Mehmed Paşa'ya, üçüncüsü Halvetî şeyhi Habib Karamânî'ye aittir. Bu mezarlığın Hüsameddin'in andığı hazire ile aynı yer olup olmadığı kaynaklarda belirtilmez.
Hakâla'daki Medrese
Hacı Kâsım Bey'in Hakâla'da yaptırdığı medreseye ve Hacı Mehmed Bey, Abdullah Bey ve Kâsım Bey'in kimliklerine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hakâla adı bugünkü Suluova'ya bağlı Yolpınar köyünün eski adı olarak anılır; bu bilgi yalnızca arama özetinde göründüğü için doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 370–370. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Ebru Karakaya, "Mehmed Paşa Külliyesi", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 28 (2003), s. 511-512. https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-pasa-kulliyesi
- Gözde Birsel Varol - Selim Özcan, "Atabeyzadelerin Amasya'nın Siyasi ve Sosyal Tarihindeki Yeri ve Önemi", MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8/4 (2019), s. 3775-3798. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mjss/article/485672
Diğer kaynaklar
- Mustafa Çağhan Keskin, "Foundations and Real Estates of Yorguc Pasha Family Through The Ottoman Endowment System", 22nd Annual European Real Estate Society Conference, Istanbul, 2015. https://eres.architexturez.net/node/170792