AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Oruç Çelebi-Hoca Sultânzâde Hacı

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 370 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya’da zâviyesi olan Hoca Sultân Ahmed Şemseddîn Çelebi evlâdından Pîr Hasan Çelebi oğludur. Ceddi evkâfından [352] vazîfe-hâr iken Es’ad Çelebi’nin vefâtında vakf-ı mezkûra mütevellî oldu. Şehzâde Sultân Mustafa’ya tekarrub ederek ümenâdan olduğu hâlde 968 hudûdunda vefât etdi. Mahdûmu Pîr Mehmed Çelebi de ricâl-i ma’rûfedendir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'da zaviyesi bulunan Hoca Sultan Ahmed Şemseddin Çelebi'nin soyundan Pîr Hasan Çelebi'nin oğludur. Dedesinin vakıflarından maaş alırken Es'ad Çelebi'nin ölümü üzerine adı geçen vakfa mütevelli oldu. Şehzade Sultan Mustafa'ya yaklaşarak güvenilir görevlilerden (emîn) olduğu hâlde 968 dolaylarında [1560-61] öldü. Oğlu Pîr Mehmed Çelebi de tanınmış kişilerdendir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • zâviye: tekke, dervişlerin kaldığı ve ibadet ettiği küçük yapı
  • ced: dede
  • evkâf: vakıflar
  • vazîfe-hâr: vakıftan maaş (vazife) alan kişi
  • mütevellî: vakfı yöneten kişi
  • vakf-ı mezkûr: adı geçen vakıf
  • tekarrub: yaklaşma, yakınlık kurma
  • ümenâ: güvenilen görevliler, emînler
  • hudûd: dolayı, sınır; "968 hudûdunda" yaklaşık 968 yılı demektir
  • ricâl-i ma'rûfe: tanınmış kişiler

Hoca Sultan Zaviyesi

Amasya zaviyeleri üzerine yapılan bir araştırmaya göre Hoca Sultan, Amasya valisi Bayezid'in (sonraki II. Bayezid) hocası olan Şemseddin Ahmed Çelebi'dir. Çelebi 1475-76 yılında (880) Darü's-Selâm Mahallesi'nde bir zaviye, yanında bir misafirhane ve mutfak yaptırmıştır; zaviye Halvetî şeyhlerince yönetilmiştir. Amasya'ya bağlı Geldiklanâbâd Kazası'nın Ersil Köyü'nde aynı adı taşıyan bir zaviye daha vardır; bunun aynı kişiye ait olup olmadığı anlaşılamamıştır.

1576 tahririne göre Geldiklanâbâd'ın Vermiş Köyü'ne bağlı Hızırlık mezrasının geliri zaviyeye ayrılmıştı. Vakıf kayıtlarında zaviyenin kâtip, şeyh, çerağdâr, kapıcı, aşçı, dua okuyucusu ve debbağ gibi görevlileri anılır. Zaviyedâr ve şeyhler arasında es-Seyyid Abdullah, es-Seyyid Hüseyin, es-Seyyid Osman, es-Seyyid Veli ve es-Seyyid Ahmed gibi adlar geçer. Aynı araştırma, Amasya'da darphane eminliği yapan Şemseddin Ahmed Çelebi'nin Ahi Darphaneci Zaviyesi'ni 1432-33'te (836) yaptırdığını da yazar. Aynı kişiye bağlanan iki yapı arasında kırk üç yıl vardır; kaynak bu farkı tartışmaz. İki ayrı Şemseddin Ahmed Çelebi olması ihtimali bu çalışmada araştırılamadı.

Şehzade Mustafa ve Amasya

Kanunî Sultan Süleyman'ın büyük oğlu Şehzade Mustafa, Manisa'dan Amasya'ya 16 Haziran 1541'de gönderilmişti. Annesi Mâhidevran Amasya'da da onun yanında kaldı. Mustafa 1553'te Ereğli yakınlarındaki ordugâhta babasının huzuruna çıktığında öldürüldü. Hüsameddin'in Pîr Hasan Çelebi için kullandığı "Şehzâde Sultân Mustafa'ya tekarrub" ifadesi, Çelebi'nin 1541-1553 arasında şehzadenin Amasya çevresinde bulunmuş olabileceğini gösterir; bu bir çıkarımdır. Hasan Çelebi'nin 968 dolaylarında [1560-61] ölümü, şehzadenin ölümünden yaklaşık yedi sekiz yıl sonradır.

Bulunamayanlar

Pîr Hasan Çelebi, Es'ad Çelebi ve Pîr Mehmed Çelebi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Çelebi'nin dedesinin vakfının mütevellilik kayıtları da okunan kaynaklarda yoktur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 370–370. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler