AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Oruç Bey- Gâzi

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 371 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Ümerâdan Mirzâ Beyzâde Alî Bey’in mahdûmudur. Meşâhîr-i züamâdan olup Şirvân Muhârebâtı’nda alaybeyi, ba’dehû mîrlivâ oldu. Bâyezîd Paşa Mahallesi’nde konağı önünde güzel bir çeşme yaptırdı. Emlâkini bu çeşmenin mesâlihine vakfederek 1009’da Eşkıyâ Harbi’nde vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Emirlerden Mirzâ Beyzâde Alî Bey'in oğludur. Tanınmış zeamet sahiplerinden olup Şirvan Savaşları'nda alaybeyi, sonra mîrlivâ (sancak beyi) oldu. Bâyezîd Paşa Mahallesi'nde konağının önüne güzel bir çeşme yaptırdı. Mülklerini bu çeşmenin masraflarına vakfederek 1009'da [1600-01] Eşkıyâ Savaşı'nda öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ümerâ: emirler
  • mahdûm: oğul
  • meşâhîr-i züamâ: tanınmış zeamet sahipleri
  • muhârebât: savaşlar
  • alaybeyi: bir sancağın askerî birliklerinin başındaki görevli
  • mîrlivâ: sancak beyi, bir sancağın yöneticisi
  • ba'dehû: sonra
  • mesâlih: masraflar, işler
  • Eşkıyâ Harbi: eşkıya savaşı, isyancılarla yapılan savaş

Şirvan Savaşları

Hüsameddin bu savaşların tarihini vermez. Osmanlı-Safevî savaşlarında Şirvan'ın fethi, Lala Mustafa Paşa'nın 1578 seferinde gerçekleşti. Paşa Çıldır'da Safevî öncü kuvvetlerini yendi (9 Ağustos 1578), Tiflis'e girdi, Kür kıyısında bir başka Safevî gücünü bozguna uğrattı, 15 Eylül 1578'de Ereş'e girerek Şirvan'ı aldı. Alınan yerler dört beylerbeyiliğe ayrıldı. Alî Bey'in oğlunun hangi seferde alaybeyi olduğu metinden anlaşılmaz; 1578 seferi ya da sonraki yıllardaki Şirvan harekâtı olabilir, ancak bu bir tahmindir.

Eşkıyâ Harbi

1009 yılı 1600-01'e denk gelir. Bu tarih, Anadolu'da Celâlî isyanlarının yaygın olduğu yıllara rastlar. XVI. yüzyılın sonunda Osmanlı iktisadî bunalıma girmiş, Anadolu'da eşkıyalık yayılmış, 1596'dan sonra binlerce kişi köylerini bırakıp güvenli şehirlere kaçmıştı. Karayazıcı Abdülhalim'in ardından kardeşi Deli Hasan Kütahya'yı basmış, 1603'te Bosna beylerbeyiliği verilerek yatıştırılmıştı. Hüsameddin'in "Eşkıyâ Harbi" dediği çarpışmanın hangisi olduğu belirtilmez; Celâlî olaylarından biri olması muhtemeldir (çıkarım).

Bâyezîd Paşa Mahallesi

Mahalle adını Amasya'daki Bayezid Paşa'dan almış olmalıdır; bu bir çıkarımdır, kaynaklarda mahalle ile cami arasında açık bir bağ kurulmaz. Yeşilırmak kıyısındaki Bayezid Paşa Camii, I. Mehmed'in veziri Bayezid Paşa tarafından Nisan 1414'te (817) yaptırılmış, vakfiyesi Ocak 1418 tarihlidir. Mirzâ Beyzâde Alî Bey'in, oğlunun ve çeşmesinin izine başka kaynaklarda rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 371–371. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler