AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Üveys Bey-Yörgüç Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 375 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya a’yânından Abdullah Bey bin Alî Bey bin Abdî Bey bin Yörgüç Paşa’nın mahdûmudur. 896’da züamâdan ve 907’de ümerâdan görüldü. Ba’dehû Sultân Selîm Hân-ı Evvel’e intisâb edib cülûsunda Kayseriyye Sancağı Beyi olduğu hâlde Îrân Harbi’ne me’mûr oldu. 920’de Çaldıran Harbi’nde şehîden vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya ileri gelenlerinden Abdullah Bey bin Ali Bey bin Abdî Bey bin Yörgüç Paşa'nın oğludur. 896'da [1490-91] zeamet sahibi, 907'de [1501-02] emir olarak görüldü. Sonra Sultan Birinci Selim Han'a bağlanıp onun tahta çıkışında [1512] Kayseri Sancağı Beyi iken İran Savaşı'na görevlendirildi. 920'de [1514] Çaldıran Savaşı'nda şehit olarak öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân: bir yerin ileri gelenleri, tanınmış aileleri
  • mahdûm: oğul
  • züamâ: zeamet sahipleri; zeamet, geliri yüksek bir askerî dirliktir
  • ümerâ: emirler, beyler
  • intisâb: bağlanma, hizmetine girme
  • cülûs: tahta çıkış
  • Kayseriyye Sancağı Beyi: Kayseri sancağının yöneticisi
  • me'mûr: görevlendirilmiş
  • şehîden vefât etdi: şehit olarak öldü

Soy Zinciri

Metindeki zincire göre Üveys Bey, Yörgüç Paşa'nın (ö. 1442) oğlu Abdî Bey'in oğlu Ali Bey'in oğlu Abdullah Bey'in oğludur; yani Yörgüç Paşa'nın torununun torunudur. Zincirin halkaları başka kaynaklarda doğrulanamadı: Yörgüç Paşa'nın oğulları arasında kaynaklar Hızır, Yûnus, Mustafa ve Molla Îsâ'yı sayar. Başka kaynaklarda Üveys Bey'e, babası Abdullah Bey'e ya da Ali Bey'e dair bilgiye rastlanmadı.

Selim'e Bağlanma ve Kayseri

Yavuz Sultan Selim, bir görüşe göre 1467-68'de, daha kuvvetli bir ihtimalle 1470'te babası II. Bayezid'in sancak beyi olduğu Amasya'da doğmuştur. Selim tahta çıkmadan önce Trabzon'da şehzadeydi; Üveys Bey'in ona hangi aşamada bağlandığı metinde yazılı değildir. Metin, Kayseri sancak beyliğinin Selim'in tahta çıktığı 1512'de ya da bu tarihe yakın bir zamanda verildiğini düşündürür; kesin tarih yazılmamıştır.

Çaldıran Savaşı

Savaş 23 Ağustos 1514'te Çaldıran Ovası'nda Yavuz Sultan Selim ile Safevî Şahı İsmâil arasında yapılmış, Osmanlıların kesin galibiyetiyle bitmiştir. Savaşta Osmanlı tarafında Rumeli Beylerbeyi Hasan Paşa ile on sancak beyi hayatını kaybetmiştir. Üveys Bey, bu on sancak beyinden biri olabilir; ancak okunan anlatımlarda adı geçmez, bu yüzden bu bağlantı doğrulanamadı. Savaştan sonra padişah kışı Amasya'da geçirmiştir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 375–375. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler