Hüsnî İbrâhim Efendi, Hâcezâdeler soyunun kurucusu "Küçük Hâce" Kadızâde Mehmed İlmî Efendi'nin aileden olmayan öğrencilerindendir. Amasya'nın Çeribaşı Mahallesi'nin ileri gelenlerinden Gökçekzâde ailesinde yetişti, öğrenimini Küçük Hâce'nin ders halkasında tamamladı, müderris ve kadı oldu; 1074 (1663-64) yılında öldü. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın Amasya Tarihi'nde ona ayrılan dört cümlelik madde onu "âlim, şâir, edîb" diye niteler, ama kaleminden çıkmış bir beyit bile bilinmiyor.

Hayatı

Madde, kitabın sekizinci cildinde "Hüsnî Paşa-Şâh Hatun" başlıklı maddenin hemen ardından gelir:

Amasyalıdır. Çeribaşı Mahallesi eşrâfından Gökçekzâde Ahmed Çelebi bin Abdülkerîm Çelebi mahdûmudur. Kâdızâde Mehmed İlmî Efendi’nin halka-i tedrîsinde ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm, müderris, ba’dehû kâdı olup 1074’de vefât etdi. Âlim, şâir, edîb olup kudât-ı sütûde-simâtdan idi.

Bugünkü dille: Amasyalıdır. Çeribaşı Mahallesi'nin ileri gelenlerinden Gökçekzâde Ahmed Çelebi'nin oğlu, Abdülkerîm Çelebi'nin torunudur. Kadızâde Mehmed İlmî Efendi'nin ders halkasında öğrenimini tamamlayıp ders-i âm, müderris, sonra kadı oldu ve 1074'te öldü. Bilgin, şair ve edipti; övülmeye değer kadılardandı.

Maddede kariyerin üç basamağı sırayla verilir: cami kürsüsünde ders okutma izni demek olan ders-i âmlık, medrese müderrisliği ve kadılık. Medreselerin ve kazaların adı verilmez; doğum yılı ve mezarı da bilinmiyor. "Kudât-ı sütûde-simât" sözü bir övgü kalıbıdır ve kadılığında adıyla anılır bir olay bulunduğunu göstermez.

Hocası Küçük Hâce

Hüsnî'nin hocası Kadızâde Mehmed İlmî Efendi, XVII. yüzyılın başında Amasya'da "Küçük Hâce" lakabıyla tanınan müderristir; Amasya kadısı Amasyalı Mustafa Efendi'nin oğludur ve torunları şehirde "Hâcezâdeler" adıyla anılmıştır. Mehmed İlmî'nin kendi maddesi kitabın yayımlanan ciltlerinde bulunmaz, doğum ve ölüm yılları da bilinmez; bu yüzden Hüsnî'nin hangi yıllarda onun dersine oturduğu hesaplanamaz. Aynı halkada hocanın oğulları da okumuştu; oğlu Remzî Abdullah Efendi'nin çocukları, şair Şevkî Mehmed Efendi ile Hâmid Ahmed Efendi, aileyi bir kuşak daha ileri taşımıştır. Hüsnî'nin adının orada geçmesi, bu halkanın yalnız hocanın oğullarına açık olmadığını da gösterir. Küçük Hâce'nin soyu ve çevresi Hâcezâdeler başlığında bir arada izlenebilir.

Gökçekzâde Adı

Gökçekzâde adı Hüsameddin'de bir kez daha, çok daha erken bir tarihte geçer. On ikinci ciltte Ahî Sâbıkuddînzâde Osmân Çelebi'nin "Şemseddîn Ahmed Kırımî ve Gökçekzâde Musliheddîn Mustafâ gibi fuzalâdan" okuduğu, 883'te (1478-79) kadı olduğu ve 890'dan (1485) sonra öldüğü yazılır. Bu Musliheddîn Mustafâ, Hüsnî İbrâhim'den yaklaşık iki asır önce Amasya'da ders veren bir bilgindir. İki kişi arasında bir soy bağı olup olmadığını kaynak söylemez; adların aynılığı tek başına bir aile bağını kanıtlamaz.

Şiiri

Hüsnî'nin ölüm tarihi, Müderris Abdî Efendi'nin 1000-1081 yılları arasındaki Amasya şairlerini toplayan kayıp tezkiresinin kapsadığı döneme düşer. Ne var ki Hüsameddin bu maddede tezkireyi kaynak göstermez; Hüsnî'nin Abdî Efendi'nin tezkiresinde yer alıp almadığını bu yüzden bilmiyoruz. Şairliği yalnız "âlim, şâir, edîb" sıralamasının içinde verilir, bir beyit ya da eser adı anılmaz. Hüsnî İbrâhim Efendi'nin şiirlerine ulaşılamamıştır. Adı, Metin Hakverdioğlu'nun Amasya Tarihi'ndeki şairler dökümünde de bulunur.

Kronoloji

883 (1478-79): Gökçekzâde Musliheddîn Mustafâ'nın öğrencisi Osmân Çelebi kadı olarak görülür.

1074 (1663-64): Hüsnî İbrâhim Efendi ölür.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar