Halayın adındaki ilk kelime katalogcuya kesin okunmamıştır: Celal Volkan Kaya onu "Saz(?) Halayı" diye, okunuşundan kuşku duyduğunu belirten soru işaretiyle aktarır. Okunuş doğruysa ortaya ilginç bir durum çıkar, çünkü havayı plağa çalanlar saz değil zurna ve davul çalan iki Merzifonludur: zurnada Osman Keleş, davulda Hüseyin Duran. İkilinin 1943 yazında konservatuvar heyetine çaldığı dokuz havadan biri olan Saz(?) Halayı TRT repertuvarında yer almaz ve basılı bir notası yoktur.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Çalanlar: Osman Keleş (zurna; zurnacı, fişteki doğum yılı rumî 1330) ve Hüseyin Duran (davul; davulcu, fişteki doğum yılı rumî 1331), ikisi de Merzifon'un Türnük bucağına bağlı Kızıleğrek köyünden
  • Derleme yeri ve tarihi: Merzifon, 8 Temmuz 1943; ikisi de köşeli ayraç içinde, katalogcunun tamamlaması
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), sıra 3676
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1126/A-2
  • Tür: halay, sözsüz oyun havası
  • Makam, usul: kayda geçmemiş
  • Müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT bağlantısı yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Fişte söz dizesi bulunmaz; halay zurnayla davula kalmıştır. Basılmış bir notası da olmadığından ezginin bilinen tek kaydı, Folklor Arşivi'ndeki 1126 numaralı plağın A yüzünde duran kayıttır. Plak, arşivin geri kalanıyla birlikte Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'na geçmiştir.

Hikâyesi

Keleş ile Duran'ın dokuz kaydının belgelenmiş bir ortak özelliği vardır: hiçbirinde yer ve tarih fişte yazıldığı biçimiyle kataloğa geçmemiştir. Kaya bu bilgileri gezinin akışına ve plak numaralarının sırasına bakarak düzeltmiş ya da tamamlamış, hepsini köşeli ayraç içinde vermiştir. İcracı listesinde de ikisinin tespit yeri ve yılı "[1943], [Merzifon]" biçiminde, aynı ayraçlarla verilir. Bu halayın adının nereden geldiği ya da Merzifon'da hangi düğün ve bayram yerlerinde oynandığı ise ne fişte ne de bir yayında anlatılır.

Müzikal Özellikleri

İkilinin dağarcığında üç ayrı halay adı vardır: "Çerkes Halayı", "Kürt Halayı (Ağırlama – Yanlama – Yeldirme)" ve bu Saz(?) Halayı. Kürt Halayı'nın başlığı oyunun bölümlerini de sayar; Saz(?) Halayı'nın başlığında ise böyle bir bölümleme yoktur. Havanın dizisi ve ritmi fişe yazılmamıştır. Kaya'nın çalgı sütunu yalnız kayıtta kullanılan çalgıları kaydettiğine göre plakta duyulan, Keleş'in zurnası ile Duran'ın davuludur.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Keleş ile Duran'ın katalogdaki dokuz kaydı şunlardır: Çerkes Halayı, Gelin Ağlatma, Bıçak(?) Oyun Havası, Yol Havası (Karşılama), Yol Havası (Yürütme), Saz(?) Halayı, Güreş (Dönmesi – Kapışması), Kürt Halayı ve Üç Ayak. 1126 numaralı plakta halaydan önce Ali Baki Gül'ün okuduğu Divan (Bektaşiler), ardından İbrahim Elmas'ın Bülbül: Bugün Pir Divanına Vardım kaydı yer alır; plağın son bölmesinde ikili yeniden çalar ve güreş havasını verir. Halay, ikilinin o yazki çalışından başka bir kayıtla tanınmıyor. Merzifon zurnacılarının çaldığı havalar, ilin geri kalan ezgileriyle birlikte Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısının çerçevesine girer.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar