Özgün Metin

İstanbul 1306 baskısı, 2. gazelin 5 ve 7. beyitleri; gazelin tamamı kaynakta verilmemiştir.

Be-taḫt-ı Ḳayṣer u Kāvūs nîst māʾil dil
Çü āsitāne-i dost būdeest müyesser-i mā
Selîm ḫaṣm-ı dilet ez-çi dāned în ḥālet
Ki ez-ẓuhūr-ı İlāhîst fetḥ-i leşker-i mā

Günümüz Türkçesiyle

5. Gönül, Kayser'in ve Kâvûs'un tahtına meyletmez; çünkü sevgilinin eşiği bize nasip olmuştur.

7. Ey Selîm, bizim ordumuzun fethi Allah'ın tecellisindendir; senin gönlünün düşmanı bu hâli nereden bilsin.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Bu iki beyit, Dîvân'ın İstanbul 1306 baskısındaki 2. gazelin beşinci ve yedinci beyitleridir. Seda Aydın bu beyti, Selîmî'nin Farsça gazellerinde padişah kimliğini âşık kimliğiyle birleştirdiğini gösterdiği makalesinde birini hükümdarlığın maddi alametleri (taht), ötekini savaş ve fetih sözlüğü başlığı altında verir. Kafiye "müyesser" ve "leşker" kelimelerindeki "-er" sesiyle, redif "-i mā" (bizim) ekiyle kurulur. Yedinci beyitte şair kendini mahlası yerine adıyla, "Selîm" diye anar; gazelin kaç beyit olduğu kaynakta belirtilmediği için bunun son beyit olup olmadığını bilmiyoruz. Selîmî'nin hayatı, Farsça divanı ve Türkçe şiirleri üzerindeki tartışma Yavuz Sultan Selim (Selîmî) ve şiirleri yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Beşinci beyitte Kayser (Bizans ve Roma imparatorlarının unvanı) ile Şehname'nin efsanevi İran şahı Kâvûs anılır; telmih, dünyanın iki büyük saltanat geleneğini bir mısraa sığdırır. Taht ile sevgilinin eşiği (āsitāne) arasında bir tezat kurulur. Eşik, divan şiirinde âşığın yüzünü sürdüğü alçak yerdir, ama burada en yüksek tahttan daha değerli sayılır. Yedinci beyitte ise fetih ilahî bir tecelliye bağlanır. "Gönül düşmanı" (ḫaṣm-ı dil) rakip ya da insanın kendi nefsi olarak anlaşılabilir. Aynı gazelde hem aşk eşiğinin tahta üstünlüğü hem de askerin fethi bulunur. Aydın'ın sultan-şair dediği çifte kimlik bu iki beyit arasında açıkça görülür.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar