Özgün Metin

İstanbul 1306 baskısı, 7. gazelin 1 ve 4. beyitleri; gazelin tamamı kaynakta verilmemiştir.

Der-sefer geşten u în bî-ser ü sāmāni-i mā
Behr-i cemʿiyyet-i dil-hāst perîşāni-i mā
Kişver-i dehr giriftîm be-himmet āsān
Gerçi düşvār nümāyed be-tü āsāni-i mā

Günümüz Türkçesiyle

1. Bizim seferlerde dolaşıp durmamız, bu başsız ve dağınık hâlimiz, gönüllerin toplanması içindir; perişanlığımız gönüllerin huzuru içindir.

4. Bizim kolaylığımız sana zor görünse de zaman ülkesini irademizle kolayca aldık.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Bu iki beyit, İstanbul 1306 baskısındaki 7. gazelin birinci ve dördüncü beyitleridir. Seda Aydın bu beyti, Selîmî'nin Farsça gazellerinde padişah kimliğini âşık kimliğiyle birleştirdiğini gösterdiği makalesinde matlaı savaş sözlüğü, dördüncü beyti "Liderlik" başlığı altında verir. Kafiye "-āni" sesiyle (sāmāni, perîşāni, āsāni), redif "-i mā" ekiyle kurulur; aynı zemin 3. gazelde de vardır. Kınalızâde Hasan Çelebi matlaı Selim'in "pesendîde vü şâhâne", beğenilmiş ve padişaha yaraşır matlaları arasında başka bir ilk mısrayla aktarır: "Nîst beyhûde seferhâ vü feres rânî-i mâ / Behr-i cem'iyyet dilhâ'st perîşânî-i mâ" (Seferlerimiz ve at koşturmamız boşuna olmaz; perişanlığımız gönüllerin toplanması içindir). Selîmî'nin hayatı, Farsça divanı ve Türkçe şiirleri üzerindeki tartışma Yavuz Sultan Selim (Selîmî) ve şiirleri yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Matla, divan şiirinin bilinen "cem'iyyet" (toplanma, huzur) ile "perîşānî" (dağınıklık) tezadı üzerine kurulmuştur. Âşık dağınık, sevgilinin zülfü perişan olur; burada ise perişanlık bir padişahın seferlerde yurtsuz dolaşmasıdır ve amaç halkın gönüllerinin toplanmasıdır. Aşk şiirinin bir kavramı böylece hükümdarlık siyasetinin diliyle yeniden okunur. Dördüncü beyitte "āsān" (kolay) ile "düşvār" (zor) karşı karşıya gelir; "āsān" kelimesi beyitte iki kez geçer ve ses tekrarıyla vurgulanır. "Kişver-i dehr" (zaman ülkesi) ifadesi, fethin yalnız toprak değil, çağın kendisi üzerinde de olduğunu söyler. Kınalızâde'nin rivayeti, matlaın XVI. yüzyılda Selim'in en tanınmış sözleri arasında sayıldığını gösterir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar