Özgün Metin

İstanbul 1306 baskısı, 3. gazelin 4. beyti; gazelin tamamı kaynakta verilmemiştir.

Dūr ez-ḫāk-i deret revnaḳ-ı şāhî cüstem
Be-cüz în nîst der-eyyām peşîmāni-i mā

Günümüz Türkçesiyle

4. Senin kapının toprağından uzakta padişahlığın parlaklığını aradım; bu dünyada bizim bundan başka pişmanlığımız yoktur.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit, Dîvân'ın İstanbul 1306 baskısındaki 3. gazelin dördüncü beytidir. Seda Aydın bu beyti, Selîmî'nin Farsça gazellerinde padişah kimliğini âşık kimliğiyle birleştirdiğini gösterdiği makalesinde hükümdarlığın manevi alametleri, yani unvan ve lakaplar başlığı altında verir. Aydın'ın sayımına göre bu baskıdaki 102 gazelde "şeh, şāh, şehinşāh, şāhān, şāhî" kelimeleri 17 kez geçer. Kafiye "peşîmāni" kelimesindeki "-āni" sesiyle, redif "-i mā" ekiyle kurulur; aynı kafiye ve redif 7. gazelde de görülür ("āsāni-i mā, perîşāni-i mā"). Bu benzerlik bizim tespitimizdir. Selîmî'nin hayatı, Farsça divanı ve Türkçe şiirleri üzerindeki tartışma Yavuz Sultan Selim (Selîmî) ve şiirleri yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir pişmanlık itirafıdır. Sevgilinin kapısının toprağı (ḫāk-i der) ile padişahlığın parlaklığı (revnaḳ-ı şāhî) arasında bir tezat kurulur. Toprak alçaklığın, parlaklık yüceliğin işaretidir, ama şair yüceliği seçtiğine pişmandır. Divan şiirinde âşık, sevgilinin kapısında toprak olmayı en büyük mertebe sayar. Burada bu mertebeyi bırakıp saltanat aramak tek pişmanlık olarak anılır. Okur bu beyitte şehzadelikten tahta uzanan çetin yolu düşünebilir. Ne var ki beyitte belli bir olaya işaret yoktur ve böyle bir bağlantı ancak yorumdur. Aydın'ın vurguladığı gibi Selîmî, aşk diliyle konuşurken bile padişahlığı şiirinin içine taşır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar