1119 numaralı plağın A yüzünde iki "topal" art arda gelir: önce "Topal Kız Havası", hemen ardından "Topal Havası". İkisini de 7 Temmuz 1943'te Merzifon'da aynı dört çalgıcı, klarnetçi Tahsin Olgun, kemancılar Rasim Olgun ile Turabi Tanrısever ve tefçi Muharrem Coşkun çalmıştır. Kaya'nın 1937-1952 derlemelerini kapsayan kataloğunda "Topal Havası" adı başka hiçbir yerde geçmez; "topal" sözcüğü başka illerde daha çok "Topal Koşma" adlı sözlü parçalarda görülür. Sözsüz bir çalgı havası olan Topal Havası'nın ne TRT'de bir karşılığı ne de basılı bir notası vardır.

Künye

  • Repertuvar no: yok
  • Derleme yeri ve tarihi: Merzifon (katalogda köşeli ayraç içinde), 7 Temmuz 1943
  • Çalanlar: Tahsin Olgun (klarnet, fişteki doğum yılı rumî 1326), Rasim Olgun (keman, çiftçi, rumî 1324), Turabi Tanrısever (keman, rumî 1329), üçü de Merzifon'un Sarı köyünden; Muharrem Coşkun (tef, rumî 1329), Merzifon'un Hırka köyünden
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı; Halil Bedii Yönetken ve Muzaffer Sarısözen, kayıt teknisyeni Rıza Yetişen
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu, İTÜ, 2014; kayıt listesi sıra 3649
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1119/A-2
  • Tür: oyun havası, sözsüz
  • Makam, usul: bilinmiyor
  • Müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT kaydı yoktur; Kaya'nın katalog tezi

Sözleri

Fişte bir söz dizesi yoktur: klarnetle kemanların ve tefin çaldığı bu havanın okunacak bir sözü bulunmaz. Notası da basılmadığından dörtlünün o gün nasıl çaldığını bugün yalnız 1119 numaralı plak gösterebilir; plak, konservatuvarın Folklor Arşivi'yle birlikte Hacettepe Üniversitesi'ne geçmiştir.

Hikâyesi

Fiş, "topal" sözünün bir kişiyi mi yoksa bir oyunu mu andığını söylemez; Merzifon'dan bu adı açıklayan basılı bir rivayet de çıkmamıştır. Aynı kelimenin başka illerdeki kullanımı da bir çözüm sunmaz. 1937'de Sivas'ta Karacaoğlan'a bağlanan "Topal Koşma: Puñara bir gelin gelmiş", 1939'da İskilip'te, 1945'te Çankırı'da ve Çerkeş'te, 1948'de Mengen'de birer "Topal Koşma" kaydedilmiştir. Bunların bir kısmı ilk dizeleriyle birlikte, yani sözlü olarak fişe geçmiştir; Merzifon'daki Topal Havası ise bir çalgı topluluğunun sözsüz havasıdır. İki adlandırma arasında bir bağ olup olmadığı kataloğa bakarak söylenemez.

Müzikal Özellikleri

Klarnet Tahsin Olgun'da, kemanlar Rasim Olgun ile Turabi Tanrısever'de, tef Muharrem Coşkun'dadır; icracı listesi her çalgıcının karşısına kayıtta çaldığı çalgıyı yazar. Topal Kız Havası ile Topal Havası aynı plak yüzüne, aynı kadroyla, ardı ardına kaydedilmiştir; ikisinin aynı ezginin iki biçimi mi, yoksa yalnızca adları benzeşen iki ayrı hava mı olduğu fişten anlaşılmaz. Dizi ve usul bilgisi kayda geçmemiştir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Dörtlü o gün sırasıyla Hanköy Havası (Düz Hava), Paçalı, Bağlar Havası, "Topal Kız Havası" ve Topal Havası'nı çalmıştır. Plağın aynı yüzünde hemen sonra Hamdullah Yılmaz'ın okuduğu "Sarı Kız: Çıkdım gavak dalına" gelir ve Sarı köylü üç çalgıcı bu kayıtta da yer alır; türkü repertuvara Çıktım Kavak Dalına başlığıyla geçmiştir. Rasim Olgun'un kaynak kişi olarak anıldığı Gidersen Göndereyim de aynı repertuvardadır. 1943'ten sonra Topal Havası'nı yeniden çalan bir topluluğun adı da kaynaklarda geçmez. Merzifon'un köy çalgıcılarından ilin türkülerine uzanan geniş çerçeve için: Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar