Amasyalıdır. Amasya’da Kuba altında mescîd-i şerîfi ve mahallesi olan Hacı Hamza Beyzâde Kâsım Bey’in oğludur. Pederinin vefâtında ceddi vakfına mütevellî oldu. Şehzâde Sultân Ahmed’in divan hocalarından olup zamanında şehremîni olmuşdu.
918’de şehzâdenin vefâtında âzim-i Hicâz olup avdetinde mescid-i mezkûrun mesâlihiyle iştigâl ve Üçler vakfiyesine ibrâz-ı hamiyyet edib sonra yine şehremîni oldu. 935 sâline doğru vefât etdi. Kibâr-ı a’yândan nâfizü’l-kelîm, hânedân, kerîm, sâhib-i servet bir zât idi. Mahdûmları Kâsım, Mehmed Çelebilerdir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya'da Kuba'nın aşağı tarafında mescidi ve mahallesi bulunan Hacı Hamza Beyzâde Kâsım Bey'in oğludur. Babasının ölümünde dedesinin vakfına mütevelli oldu. Şehzade Sultan Ahmed'in divan hocalarından olup zamanında şehremini olmuştu.
918'de [1512-13] şehzadenin ölümü üzerine hacca gitti; dönüşünde adı geçen mescidin işleriyle uğraştı, Üçler Vakfı'nın şartlarına da hamiyet gösterdi, sonra yine şehremini oldu. 935 dolaylarında [1528-29] öldü. Büyük ileri gelenlerden, sözü geçen, soylu bir aileden, cömert, zengin bir zâttı. Oğulları Kâsım ve Mehmed Çelebilerdir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Kuba altında: Kuba Mahallesi'nin aşağı tarafında
- mescîd-i şerîf: mescit
- mütevellî: vakıf yöneticisi
- divân hocası: şehzade divanında yazı ve ilimle ilgilenen hoca
- şehremîni: kent işlerinin ve giderlerinin başındaki emin
- âzim-i Hicâz: hacca giden
- ibrâz-ı hamiyyet: sahip çıkma, gayret gösterme
- nâfizü'l-kelîm: sözü geçen
- hânedân: soylu aile
Hacı Hamza Mahallesi ve Mescidi
Şehzadeler dönemi Amasya'sında yapılan yapıları sayan bir çalışmada Hacı Hamza Bey Mescidi 1469 tarihiyle, Hacı Hamza Çeşmesi ise 1468'de mahallenin mescidi önünde yapılmış olarak verilir. Bu tarih, metindeki Hacı Hamza Beyzâde ailesinin 15. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Amasya'da vakıf yapan bir aile olduğunu doğrular. Kuba çevresi, kimi kaynaklara göre 1453'te Hüsâmiye Medresesi'yle şekillenmiş bir mahalledir. Hacı Hamza mahallesinin bu çevrede yer alması metindeki konum tarifiyle bağdaşır.
"Şehremini" sözü, TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Osmanlı saray teşkilatında sarayların ihtiyaçlarını ve kamu binalarının onarımı için gerekli malzemeyi sağlayan, Hâcegân zümresine mensup bir görevlidir. Maddedeki İbrâhim Çelebi'nin şehzade sarayı çevresinde benzer bir iş gördüğü düşünülebilir; metin bunu açıklamaz. "Üçler Vakfı" ise Amasya'daki Üçler Türbesi ve çevresindeki vakıf olmalıdır; Üçler, yerel anlatıya göre Horasan'dan gelen üç dervişin anıldığı bir yerdir. Bu iki yorum çıkarımdır.
İbrâhim Çelebi'ye ve babası Kâsım Bey'e dair başka bir kaynakta bilgi bulunamadı. Şehzade Ahmed'in 918'deki ölümünden sonra hacca gitmesi, kişinin şehzadeyle olan bağının siyasi sonuçlarından kaçınmış olabileceğini düşündürür; metin bunu söylemez.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 34–34. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar