AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Efendi-Şeyhzâde eş-Şeyh

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 72 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Merzifonludur. Orada Hacı Hüseyin Ağa Câmii kurbunda kâin Halvetî şeyhi el-Hâc Mustafa Efendi’nin mahdûmudur. Merzifon müftüsü fuzalâdan es-Seyyid eş-Şeyh Ahmed Nâsih Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm ve pederinden münîb oldu. Pederinin vefâtında Halvetî tekkesi şeyhi ve Hacı Hüseyin Ağa Câmii vâ’izi olup ifâde ve ibâdetle imrâr-ı hayât ederek 1249’da vefât etdi. Âlim, sâlih, halkın mu’tekadı bir şeyh-i kâmildi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Merzifonludur. Orada, Hacı Hüseyin Ağa Camii yakınındaki Halvetî şeyhi Hacı Mustafa Efendi'nin oğludur. Merzifon müftüsü, faziletli âlimlerden Seyyid Şeyh Ahmed Nâsih Efendi'den öğrenimini tamamlayarak ders-i âm (halka açık ders okutan müderris) oldu; babasından da tarikat terbiyesi alarak ona intisap etti. Babası ölünce Halvetî tekkesinin şeyhi ve Hacı Hüseyin Ağa Camii'nin vaizi oldu; ders okutarak ve ibadetle ömür sürüp 1249 [1833-34] yılında öldü. Bilgili, dindar, halkın inandığı ve bağlandığı olgun bir şeyhti.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • kurb: yakın, yakını
  • kâ'in: bulunan
  • fuzalâ: faziletli, bilgili kişiler
  • münîb: bir şeyhe bağlanıp tövbe ederek tarikata giren
  • vâ'iz: camide vaaz veren
  • ifâde: burada ders okutma, ilim öğretme
  • imrâr-ı hayât: ömür geçirme
  • mu'tekad: kendisine inanılan, saygı ve bağlılık gösterilen
  • şeyh-i kâmil: olgunluğa ermiş şeyh

Hacı Hüseyin Ağa Camii

Merzifon'un Hacı Balı Mahallesi'nde, Balı Caddesi'nin doğusunda bugün "Çay Camii" ya da "Hacı (Aşçı) Hüseyin Ağa Camii" diye anılan bir cami bulunmaktadır. Yapının kitabesi olmadığından inşa tarihi kesin bilinmez; arşiv kayıtlarına göre Hacı (Aşçı) Hüseyin Ağa tarafından yaptırılmıştır. Avlu kapısının üstündeki "Mâşâallah tamir sene 1186" yazılı kitabeden 1772'de onarıldığı anlaşılır; bu bilgilerden hareketle caminin on yedinci yüzyıl sonu ile on sekizinci yüzyıl başı arasında yapıldığı düşünülmektedir. Vakıflar Genel Müdürlüğü 1947 ve 1977 yıllarında yapıyı yeniden onarmıştır. Çay Camii adı, yaklaşık 200 metre doğusundan geçen Paşa Deresi'nden gelir.

Hüsameddin'in "Hacı Hüseyin Ağa Câmii" dediği yapının bu cami olması kuvvetle muhtemeldir, ancak metinde camiyi tanımlayan başka bir ayrıntı bulunmadığı için bu bir eşleştirmedir. Caminin yakınındaki Halvetî tekkesine dair güncel kaynaklarda bilgi bulunamadı.

Hocası Ahmed Nâsih Efendi

İbrâhim Efendi'nin hocası Şeyh Ahmed Nâsih Efendi, Hüsameddin'in kitabının başka yerlerinde de geçer. Kitabın yıllık olaylar bölümüne göre 1211 [1797] yılının Zilhiccesinde Merzifon'un Hacı Âdil Mahallesi'nde Hacı Hasan Ağa'nın yaptırdığı Şifâiyye Medresesi'nin müderrisliğine "Şeyh Ahmed Nâsih Efendi bin Ebûbekir Efendi" yeni olarak atanmış ve kendini Şifâ-i Şerîf okutmaya vermiştir. Belvarî Hacı Ahmed Efendi maddesinde ise Ahmed Nâsih Efendi'nin ölümünden sonra Merzifon ulemasının ittifakıyla 1253 [1837-38] yılında Belvarî'nin müftü olduğu yazılıdır. Buna göre Ahmed Nâsih Efendi, on sekizinci yüzyılın sonundan 1830'ların ortasına kadar Merzifon'un önde gelen müderrisi ve müftüsü olarak görünür.

Merzifon'un tarihinde Pîrî Baba başta olmak üzere, türbeleri bugüne kadar ayakta kalan pek çok mutasavvıf yer alır. Şeyhzâde İbrâhim Efendi'nin hem müderris hem tekke şeyhi oluşu, bu kasabada medrese ile tekkenin aynı ailelerin elinde iç içe yürüdüğünü gösteren örneklerden biridir.

Başka kaynaklarda Şeyhzâde İbrâhim Efendi'ye ve babası Hacı Mustafa Efendi'ye dair bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 72–72. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 4. Cildin Bakiyyesi, 1211 yılı olayları ("Süleymân Bey" bölümü); 6. Cilt, "Ahmed Efendi-Belvarî el-Hâc" maddesi, s. 228.

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler