Amasyalıdır. Amasya tüccârından ve a’yânından Hâce İzzeddîn Hasan Çelebi bin Hâce Alâeddîn Ali Çelebi bin Hasan oğludur. “Zilelioğlu” demekle meşhûr olan bu zât Amasya’nın a’yân-ı tüccârından olub 864 sâlinden sonra vefât etdi. Mahdûmu hattât-ı meşhûr Abdullah Efendi esâtizedendir.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İlyâs Çelebi-Zilelizâde Hâce el-Hâc
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 344 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Amasya tüccarlarından ve ileri gelenlerinden Hâce İzzeddin Hasan Çelebi'nin oğludur; İzzeddin Hasan, Hâce Alâeddin Ali Çelebi'nin oğlu, o da Hasan'ın oğludur. "Zilelioğlu" diye ünlü olan bu kişi Amasya'nın ileri gelen tüccarlarındandı ve 864'ten [1459-60] sonra öldü. Oğlu ünlü hattat Abdullah Efendi, ustalardandır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân: ileri gelenler, şehrin eşrafı
- tüccâr: tüccarlar
- hattât: güzel yazı sanatçısı
- esâtize: hocalar, ustalar
- mahdûm: oğul
Hattat Abdullah Efendi
Madde, konusunun oğlunu "ünlü hattat Abdullah Efendi" diye anar. Amasya'dan çıkan hattatlar arasında bu adı taşıyan, Abdullah Amâsî diye bilinen bir sanatçı vardır. Doğum ve ölüm tarihleri bilinmez; Amâsî nisbesinden Amasyalı olduğu anlaşılır. Seksen yaşına kadar yaşadığı ve 1518 tarihli bir hattı bulunduğu göz önüne alınarak Fâtih devrinde (1451-1481) doğduğu, Yavuz Sultan Selim devrinde (1512-1520) öldüğü ileri sürülür. Şeyh Hamdullah Efendi'nin (ö. 1520) akrabası ve muhtemelen talebesidir; Hamdullah'ın ölümünden sonra oğlu Mustafa Dede'yi yetiştirmiştir. İstanbul'a II. Bayezid devrinde (1481-1512) gelmiştir.
Bu hattatın Zilelioğlu'nun oğlu olduğunu belirten bir kayıt okunan kaynaklarda bulunamadı. İkisinin aynı kişi olması zaman bakımından çelişmez: baba 864'ten [1459-60] sonra ölmüştür, oğlun Fâtih devrinde doğmuş olması mümkündür. Yine de bu bir çıkarımdır ve kesin değildir.
Amasya'da Ticaret ve Eşraf
Amasya, özellikle on beşinci yüzyıl ortalarından on altıncı yüzyıl başına kadar fiziksel bakımdan gelişme gösterdi. Zilelioğlu'nun yaşadığı yıllar bu gelişme dönemine rastlar. Hüsameddin'in "a'yân-ı tüccâr" demesi, aileyi ticaretle zenginleşmiş ve şehirde sözü geçen bir kesimden sayar. Ailenin ticaretinin türü, "Zilelioğlu" lakabının kaynağı (Zile ile bir bağ olup olmadığı) ve İzzeddin Hasan ile Alâeddin Ali Çelebi'ye dair okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 344–344. amasya.bel.tr