Başlık iki adı üst üste taşır: oyunun cinsini bildiren "Kavrama Havası" ve parantez içinde "Niğdeli Gelin". İkinci ad ezgiyi Amasya'dan uzaktaki Niğde'ye bağlar; oysa kayıt Merzifon'da, 8 Temmuz 1943 günü Hacıbalı Mahallesi'nden Âşık Musa Aslan'ın sesinden alınmıştır. Bir oyun havası olmasına karşın fiş bir ilk dize verir; parça sözleriyle okunmuştur. TRT repertuvarında karşılığı yoktur.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri ve tarihi: Merzifon, 8 Temmuz 1943
  • Yöre aidiyeti: kayıt yeri Merzifon; adı Niğde'yi gösterdiği için Amasya'ya aidiyeti tartışmalı
  • Kaynak kişi: Musa Aslan; icracı dizininde memleketi Merzifon, Hacıbalı Mahallesi
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), sıra 3688
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1129/A-2
  • Tür: oyun havası (kavrama), sözlü
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT bağlantısı yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Yüce dağ başına yağan gar olsuñ

"Gar" karın, "olsuñ" olsunun ağız söyleyişidir; dize "Yüce dağ başına yağan kar olsun" diye okunur. Tek başına kaldığında anlamı iki yöne çekilebilir: bir dilek de olabilir, sevgiliye ya da talihe yöneltilmiş bir beddua da. Hangisi olduğunu ancak devamı söylerdi. Dizeyi tamamlayacak sözler ve ezginin notası yayımlanmamıştır; fişin kopyası TRT'de, Musa Aslan'ın sesi ise konservatuvar arşivindeki 1129 numaralı plakta korunmaktadır.

Dizenin açılışı aynı haftanın başka Amasya kayıtlarında da duyulur. Heyet 4 Temmuz'da Amasya'da Osman Samsun'dan "Yüce dağ başında bir top gar idim" diye başlayan bir bozuk, 5 Temmuz'da Zigala'da Davut Aslan'dan "Yüce dağ başında goyun güderken" dizeli bir semah almıştır. "Yüce dağ başı" bu üç kayıtta ortak bir giriş sözüdür; ezgilerin birbirine benzeyip benzemediği bilinmiyor.

Yöre Aidiyeti

"Niğdeli Gelin" adının bu kayda nereden geldiğini fiş açıklamaz. Ad, ezginin Niğde'de bilinen bir havaya ya da Niğdeli bir geline bağlandığını düşündürür, ama bunu destekleyen bir kayıt yoktur. Kaynak kişi Merzifonlu olarak kaydedilmiştir ve parçayı yöre dağarcığından mı, başka bir yerden mi öğrendiği bilinmez. Eser, Merzifon'da derlendiği için Amasya ezgileri arasında anılır; Amasya'ya ait olduğu, adı göz önüne alındığında, kesin değildir.

Hikâyesi

Bir gelinin adını taşıyan bu havanın arkasında bir olay olup olmadığı yazıya geçmemiştir.

Müzikal Özellikleri

Usulü ve dizisi fişte yok; buna karşılık "kavrama" nitelemesi Musa Aslan'ın aynı gün okuduğu bir başka oyun havasında da geçer: "Yolma Havası (Kavrama): Garşıda gördüm seni". Her ikisi de sözlü kaydedilmiştir. Kavramanın bu kayıtlarda nasıl bir oyunu ya da ezgi bölümünü anlattığı fişlerde açıklanmaz.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Kavrama havasının bilinen okuyucusu yalnız Musa Aslan'dır. 1129'un A yüzünde ondan hemen önce yine Aslan'ın okuduğu Ale Gözlerine (Kurbanîden) yer alır; B yüzünün ikinci kaydı "Selâm Verdik ve Cevabı" ise TRT repertuvarına Selam Verdik Kadem Bastık adıyla girmiştir. Musa Aslan'ın Ardahan'dan Merzifon'a uzanan hayatını kendi sayfası anlatır; Merzifon oyun havalarının da içinde bulunduğu genel çerçeveyi ise Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısı çizer.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar