Özgün Metin

İstanbul 1306 baskısı, 19. gazelin 4. beyti; gazelin tamamı kaynakta verilmemiştir.

Ḫusrev-i ḫūbān kerem kerdî ki ḫūnem rîḫtî
Sāḫtî ez-gerd ḫālî āsitān-ı ḫ’îş-rā

Günümüz Türkçesiyle

4. Ey güzellerin padişahı, kanımı dökerek bana kerem ettin; böylece kendi eşiğini de tozdan arındırdın.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit, İstanbul 1306 baskısındaki 19. gazelin dördüncü beytidir. Seda Aydın bu beyti, Selîmî'nin Farsça gazellerinde padişah kimliğini âşık kimliğiyle birleştirdiğini gösterdiği makalesinde hükümdarlık vasıflarından cömertlik başlığı altında verir. Aydın'a göre adalet anlamındaki "dād" kelimesi bu baskının gazellerinde yalnız bir kez, cömertlik anlamındaki "kerem" ve "kerem-ālūd" kelimeleri dört kez geçer. Redif "-rā" ekiyle, kafiye "ḫ’îş" (kendi) kelimesiyle kurulur. Selîmî'nin hayatı, Farsça divanı ve Türkçe şiirleri üzerindeki tartışma Yavuz Sultan Selim (Selîmî) ve şiirleri yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir hüsn-i ta'lil örneğidir. Sevgilinin âşığı öldürmesi zulüm sayılmaz, bir lütuf olarak gösterilir ve buna şairane bir sebep bulunur. Âşık sevgilinin kapısında yatan toz gibidir; kanı dökülünce o toz yıkanır ve eşik temizlenir. Böylece öldürmek hem âşığa hem sevgiliye bir iyilik olur. Sevgiliye verilen "Ḫusrev-i ḫūbān" (güzellerin padişahı) unvanı dikkat çekicidir. Aydın, "ḫusrev" kelimesinin bu baskının gazellerinde üç kez geçtiğini sayar ve hükümdarlık unvanlarının Selîmî'nin şiirinde sık kullanıldığını gösterir. Burada padişah olan şair, padişahlık unvanını sevgiliye verir ve kendini onun kılıcı altında bir kul yerine koyar. "Kerem" ile "ḫūn" (kan) kelimeleri arasındaki karşıtlık beytin ironisini taşır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar