Özgün Metin

İstanbul 1306 baskısı, 37. gazelin 1, 3 ve 5. beyitleri; gazelin tamamı kaynakta verilmemiştir.

Be-mülk-i ʿaşḳ giriftem zi-şarḳ u ġarb ḫarāc
Şeh-i sipāh-ı ġamem nîst bākem ez-Leylāc
Berāy-ı taḫt-ı cihān-ı fenā çi fikr künem
Me-rā ki baḫt büved taḫt u fetḥ u nuṣret u tāc
Neyāyem süḫan-ı mîr bā-vezîr pesend
Zi-ḥîle gerçi nikū ḥarf mîzened be-ḫarāc

Günümüz Türkçesiyle

1. Aşk ülkesini alıp Doğu'dan ve Batı'dan haraç topladım; ben gam ordusunun padişahıyım, Leylâc'dan korkum yoktur.

3. Fani dünyanın tahtı için niçin kaygılanayım; taht, taç, fetih ve zafer benim talihimdir.

5. Beyin ve vezirin sözü bana hoş gelmez; hileyle dışarıya ne kadar güzel sözler söyleseler de.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Bu üç beyit, İstanbul 1306 baskısındaki 37. gazelin birinci, üçüncü ve beşinci beyitleridir. Seda Aydın bu beyti, Selîmî'nin Farsça gazellerinde padişah kimliğini âşık kimliğiyle birleştirdiğini gösterdiği makalesinde birinci ve beşinci beyitleri hükümdarlığın maddi alametleri, üçüncüyü savaş fiilleri başlığı altında verir. Kafiye "ḫarāc, Leylāc, tāc" kelimelerindeki "-āc" sesiyle kurulur; redif yoktur. Beşinci beyitte kafiye kelimesi "ḫarāc" olarak basılmıştır, ama Aydın mısraı "hile ile gerçi dışarı güzel kelimeler sarf ediyorlarsa da" diye çevirir. Leylâc adının kimi kastettiği kaynakta açıklanmaz. Selîmî'nin hayatı, Farsça divanı ve Türkçe şiirleri üzerindeki tartışma Yavuz Sultan Selim (Selîmî) ve şiirleri yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Matla, 31. gazeldeki gibi aşkı bir saltanat olarak anlatır. Aşk bir ülkedir ve şair onun Doğu'sundan ve Batı'sından haraç alır; gam onun ordusudur. Üçüncü beyitte "taḫt" kelimesi iki kez geçer; fani dünyanın tahtı küçümsenir, ama aynı mısrada taht, taç, fetih ve zafer şairin talihi sayılır. Bu sıralama, Aydın'ın hükümdarlık alametleri dediği kelimeleri bir arada toplar. Beşinci beyitte bey (mîr) ve vezir, hileli tatlı sözleriyle küçümsenir. Latîfî, Selim'in fikir ve feraset bakımından kendi isabetli görüşünden başka kimsenin ona vezir olamadığını yazar. Aydın da onun vezir değiştirmekle tanındığını ve bu özelliğinin "Rakîbin ölmesine çâre yokdur / Vezîr ola meğer Sultân Selîm'e" beytiyle dilden dile dolaştığını kaydeder. Beyit, padişahın kendi ağzından bu güvensizliği dile getirir; bu bağlantı bizim yorumumuzdur.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar