Özgün Metin

İstanbul 1306 baskısı, 31. gazelin 1. beyti; gazelin tamamı kaynakta verilmemiştir.

Şeh-i memālik-i derdem belā penāh-ı menest
Ġamem ki bî-ḥadd ü pāyān büved sipāh-ı men-est

Günümüz Türkçesiyle

1. Ben dert ülkelerinin padişahıyım, bela benim sığınağımdır; sınırı ve sonu olmayan gamım benim ordumdur.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit, İstanbul 1306 baskısındaki 31. gazelin matlaıdır. Seda Aydın bu beyti, Selîmî'nin Farsça gazellerinde padişah kimliğini âşık kimliğiyle birleştirdiğini gösterdiği makalesinde hükümdarlığın manevi alametleri, yani unvanlar başlığı altında verir. Matla olduğu için iki mısra da kafiyelidir: kafiye "penāh" ve "sipāh" kelimelerindeki "-āh" sesiyle, redif "-ı menest" (benimdir) sözüyle kurulur. Selîmî'nin hayatı, Farsça divanı ve Türkçe şiirleri üzerindeki tartışma Yavuz Sultan Selim (Selîmî) ve şiirleri yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Matla baştan sona bir hükümdarlık istiaresidir. Dert bir ülke, bela bir sığınak (penāh), gam bir ordu (sipāh) olur; şair de bu ülkenin padişahıdır. Divan şiirinde âşık, sevgilinin kapısında bir dilenci (gedā) olarak gösterilir ve gedā ile şah arasındaki tezat sık kullanılır. Burada tezat tersine çevrilir; âşık, derdin ve gamın sultanıdır. "Bî-ḥadd ü pāyān" (sınırsız ve sonsuz) sözü, sayısız bir orduyu anlatan bir askerî deyim gibi işler. Aydın, Selîmî'nin divanında "şeh, şāh, şehinşāh" kelimelerinin 17, "salṭanat" kelimesinin 8 kez geçtiğini belirtir. Bu sözlük, gerçek bir padişahın aşkı da bir saltanat gibi anlatmasına imkân verir. Aynı kurgu 37. gazelin "gam askerinin padişahıyım" diye başlayan matlaında da görülür.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar