Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

Hasret-i la'l-i lebüñle lâle-i nu'mânı gör
Baş açuk abdâl olup biline yaprak bağlanur

Günümüz Türkçesiyle

1. Dudağının lalinin hasretiyle gelinciği gör: başı açık bir abdal olmuş, beline yaprak bağlanır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dîvânçe'nin son beytidir. Müfred, yani tek başına duran bir beyittir. Vezin remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Başlıktaki dua "Rahmetullâhü"dür. Mısralar birbiriyle kafiyeli değildir ("gör" ve "bağlanur"), bu yüzden beyit bir gazelin açılış beyti olamaz. Beytin ardından divançenin ketebe kaydı gelir: "Ahkarü'l-halk Hâşimü'l-Mekkî / 1324". Divançenin Ali Emîrî Efendi tarafından 1334'te derlendiği başka kaynaklarda yazılıdır; dökümdeki 1324 tarihiyle bu bilgi arasındaki farkın sebebi bilinmez. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Lâle-i nu'mân, kırmızı gelinciğin divan şiirindeki adıdır. Şair, açılmış ve tepesi açık duran çiçeği, başı açık dolaşan ve beline kuşak yerine yaprak bağlayan gezgin bir dervişe, bir abdala benzetir. Gelinciğin kırmızılığı sevgilinin lal dudağını hatırlattığı için çiçek bu hasretle dünyadan el etek çekmiş gibidir. Gelinciğin görünüşünü bir hasret hâliyle açıklaması bu beyti bir hüsn-i talil örneği yapar. Abdal tipi, Korkut'un şiirlerinde başka yerlerde de görülür; 6. gazelde abdal külhanda yatar, 27. gazelde şair tacını ve kaftanını bırakıp gurbete çıkmak ister.

Tarihî Bağlam

Sehî Bey, Heşt Bihişt adlı tezkiresinde Sultan Korkud maddesinde şehzadenin şiirinden ilk örnek olarak bu beyti verir. Onun metninde ilk mısra "Ḥasret-i derd-i ruḫuñla lâle-i Nu'mânı gör" biçimindedir; yani gelinciğin hasreti dudağa değil yanağın derdine bağlanır. Nüsha farklarında ikinci mısra "Baş açuḳ yalın ayaḳ biline yapraḳ baġlayan" şeklinde de geçer. Beytin hem tezkirede hem de divançede yer alması, onun şehzadenin şiirinden en eski dönemlerde bilinen parçalardan biri olduğunu gösterir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; Dîvânçe sonundaki 2. müfred beyit, s. 218). teis.yesevi.edu.tr

Resmî kaynaklar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar