Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

Kanı ol demler ki bir mahbüb efendüm var idi
'Işk-ı rahşı gibi destümde semendüm var idi
Gülşen-i hüsni temâşâ-gâh idi cân u dile
Bâğ-ı hüsn içinde bir serv-i bülendüm var idi
Dil ṣaçı zincirine düşdigi dem divâne-veş
Bend-i zülfinden dahı boynumda bendüm var idi
Zülfinüñ sevdâsına cân virmege iltir beni
Dil dimişler adına bir derdmendüm var idi
'Işk şâhı kullarından bu Harîmînüñ ezel
Dâmeni belde nice çâpük levendüm var idi

Günümüz Türkçesiyle

1. Hani o günler ki bir sevgili efendim vardı; elimde aşkın Rahş'ı gibi bir küheylanım vardı.

2. Onun güzelliğinin gül bahçesi can ve gönül için bir seyir yeriydi; güzellik bahçesinde uzun boylu bir servim vardı.

3. Gönül onun saçının zincirine düştüğü an deli gibi, zülfünün bağından boynumda da bir bağım vardı.

4. Beni zülfünün sevdasına can vermeye götüren, adına gönül dedikleri bir dertlim vardı.

5. Aşk şahının kulları arasında bu Harîmî'nin ezelden beri eteği belinde, hizmete hazır nice çevik yiğidi vardı.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir ve divançenin son gazelidir. Vezin remel bahrinin Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün kalıbıdır. Redif "-üm var idi" (… -ım vardı), kafiye "efend, semend, bülend, bend, derdmend, levend" kelimelerindeki "-end" sesidir. Başlıktaki dua "Ahsenallâhü ileyhi"dir. Gazelin hemen ardından divançede iki beyitlik Arapça bir şiir ve iki müfred beyit gelir. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

"Var idi" redifi gazeli baştan sona bir geçmiş zaman hatırlamasına çevirir. "Kanı ol demler" (hani o günler) sözüyle açılan şiir, artık elde olmayan bir sevgiliyi ve bir hayatı anar. İlk beyitte sevgili "efendi" diye anılır ve âşığın elindeki küheylan, aşkın Rahş'ına benzetilir. Rahş, Şâhnâme'de Rüstem'in ünlü atıdır. Sevgiliye efendi denmesi divan şiirindeki kul ile efendi diline uygundur. İkinci beyitte sevgilinin boyu bir servi, güzelliği de bir gül bahçesidir. Üçüncü beyitte zülüf zincir, deli gönül de o zincire vurulmuş bir mecnundur; boyundaki bağ hem esareti hem bağlılığı anlatır. Dördüncü beyitte gönül, adı konmuş bir dertli olarak kişileştirilir. Son beyitte "levend" kelimesi çevik, yiğit genç anlamındadır. "Dâmeni belde" (eteği belinde) sözü, eteğini beline sokup hizmete hazırlanmış bir hâli anlatır. Şair kendini aşk şahının kulları arasında sayar ve yanında nice yiğit bulunduğunu söyler. Gazelin hangi olaydan sonra yazıldığına dair kaynaklarda bilgi yoktur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 52. gazel, s. 218). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar