1.1. Ailesi

Günümüz Türkçesiyle

Eserinde kendi hayat hikâyesinden söz eden Abdîzâde Hüseyin Hüsameddîn, Amasya'da Çeribaşı Mahallesi'ndeki caminin batısına bitişik evde, Hicrî 1286 Recep ayının son Cuma'sı seherinde (Miladî Kasım 1869) dünyaya gelmiştir. Abdîzâde el-Hâc Mehmed Ağa'nın oğludur; Mehmed Ağa, Abdî Ağa'nın oğlu el-Hâc Mehmed Ağa'nın oğlu Abdî Ağa'nın oğlu el-Hâc Ali Ağa'nın oğlu Alaybeyi Kara Hüseyin Ağa'nın soyundandır. Hüseyin ikizdir. Babası ona Hüseyin adını vermiş, annesi Zâhide Hatun (Hâfız el-Hâc Osmân Efendi'nin kızı, Şeyhü'l-Kurrâ el-Hâc Halîl Efendi'nin torunu) Kuba velilerinden Hüsâmeddîn Halvetî Hazretleri'ne duyduğu sevgiden dolayı ona Hüsâmeddîn lakabını vermiştir. Annesi Zâhide Hatun, Köprülü Halîl Efendi'nin (Kuru İmam el-Hâc Hâfız) soyundandır ve Hüseyin Dede'nin kabri yanında gömülüdür.

Ceddi Hüseyin Bey (Kara) Amasyalıdır; Ahî Sâbıkeddîn Mahallesi halkından Doğan oğlu Abdullah Bey'in oğlu Ömer Bey'in oğlu Doğan Bey'in oğludur. Onun ceddi Doğan Bey mîrlivâdır (sancak beyi) ve Bağdat Seferi'nde şehit olarak vefat etmiştir. Yazar bunların Cebeci Devlethan Bey'in torunlarından ve Baba İlyas Horasânî'nin evlatlarından olduğunu belirtmiştir.

Yazar eserinde Hüseyin Bey'in kale kethüdalığı, Moramol Malikânesi mutasarrıflığı, iç kale dizdarlığı, Amasya alaybeyliği ve Amasya mütesellimliği gibi görevlerde bulunduğunu, oğulları Hasan, Ali ve Mustafa Ağaların yeniçeri olduğunu belirtir. Hacı Ali Ağa yeniçeri ileri gelenlerindendir, "Kara Hüseyin oğlu" diye tanınır; oğulları Abdülkerîm ve Mustafa Ağalardır.

Amasya serdarı Hacı Abdî Ağa diye bilinen Abdülkerîm Ağa, Hicrî 1203'te (Miladî 1788-1789) vefat etmiştir; oğulları Hüseyin, Mehmed ve Veli Ağalardır. Amasya serdarı el-Hâc Mehmed Ağa da Hicrî 1239'da (Miladî 1823-1824) vefat etmiş, oğulları Halîl, Hasan, Abdî ve el-Hâc Ali Ağalardır. Bunların hepsi "Kara Hüseyin oğulları" diye tanınmıştır.

Hüseyin Hüsameddîn'in dedesi Abdî Ağa Amasya'da tanınmıştır ve Hicrî 1269'da (Miladî 1852-1853) vefat etmiştir. Oğulları Ahmed, Mustafa, Osman ve el-Hâc Mehmed Ağalardır. Bunlara da "Abdî oğulları" denmiştir. Yazarın babası el-Hâc Mehmed Ağa, Amasya'da serveti ve zenginliğiyle tanınmış, Hicrî 1331 Recep ayında (Miladî Haziran/Temmuz 1913) vefat etmiştir.

Bu bilgilere dayanarak Abdîzâde Hüseyin Hüsameddîn'in soy ağacı aşağıdaki gibi hazırlanmıştır.

Tablo 1: Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn'in Soyu

Baba İlyas Horasânî evladından
Cebeci Devlethan torunlarından
Doğan Bey
Abdullah Bey
Ömer Bey
Doğan Bey
Hüseyin Bey (Kara)
Hasan, Mustafa, Ali (Kara Hüseyin oğlu)
Abdülkerîm, Mustafa (Hacı Abdî Ağa)
Mehmed, Veli, Hüseyin
Abdî, el-Hâc Ali, Hasan, Halîl
el-Hâc Mehmed
Ahmed, Osman, Mustafa
Hüseyin Hüsameddîn

Çocukları: Cemal, Kemaleddin, Aliye, Naciye, Serpil

Yazar, Amasya'da Çeribaşı'nda oturduklarını ve bir süre Mir Hamza'nın kendilerine komşu olduğunu, ayrıca Hulûsî Mehmed Efendi'nin (Sofuzâde) çocuğu olmadan ölmesi üzerine Kağnılı Pazarı'ndaki evinin kendisine geçtiğini belirtmiştir.

21 Haziran 1934'te çıkarılan Soyadı Kanunu ile "Yasar" soyadını almıştır. Ölüm ilanında yazarın, Kemaliye kaymakamlığı yapmış Cemal ve teğmen olan Kemaleddin adlarında iki oğlu ile öğretmen Aliye ve Naciye adlarında iki kızı olduğu yazılıdır. Binbaşılık görevinde bulunmuş Ziya Gücer adında bir damadı vardır. Ayrıca iki çocuğunun daha olduğu Atatürk'e yazdığı mektuptan anlaşılmaktadır. 1978'de Amasya Belediyesi ile yapılan sözleşmede yazarın mirasçıları olarak Cemal Yasar, Serpil Yasar, Kemaleddin Yasar, Doğan Gücer ve Altan Gücer'in adları görülmektedir. Dolayısıyla çocuklarından birinin adı Serpil olmalıdır. Doğan ve Altan Gücer de torunlarıdır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• zürriyet: soy, nesil
• tev'em: ikiz
• mahdûm: oğul
• ced: büyük dede, soyun atası
• ahfâd: torunlar, sonraki kuşaklar
• mîrlivâ: sancak beyi
• alaybeyi: yeniçeri ve sipahi alaylarının başı olan yerel komutan
• kethüdâ: kâhya, yönetici yardımcısı
• mutasarrıf: bir malikâneyi idare eden, geliri alan kişi
• dizdâr: kale komutanı
• mütesellim: bir yeri vekil olarak yöneten görevli
• serdâr: komutan, ileri gelen
• medfûn: gömülü
• intikâl: geçme, miras kalma

Doğum Tarihi

Kaynaklar doğum günü konusunda birbirinden ayrılır. Eserin metni Hicrî 1286 Recep ayının son Cuma'sı der ve karşılığı olarak Kasım 1869'u gösterir. Ansiklopedi maddesi yalnızca Kasım 1869 der. Bir sempozyum bildirisi 5 Kasım 1869, bir biyografi sayfası ise 31 Ekim 1869 tarihini verir. Aradaki fark Hicrî-Miladî çevirisinden kaynaklanıyor olabilir; yazarın kendi verdiği tarih esas alınmalıdır.

Yasar Soyadı

Soyadı Kanunu 1934'te çıkmıştır; yazar "Yasar"ı bu tarihten sonra almıştır. Ansiklopedi maddesi ve sempozyum bildirileri de yazarı bu soyadıyla anar.

Aile ve Mahalle

Ailenin "Kara Hüseyin oğulları" ve "Abdî oğulları" adlarıyla anılması, Osmanlı taşrasında lakapların soyu ayırt etmeye yaradığını gösterir. Metindeki alaybeylik, dizdarlık ve mütesellimlik görevleri, ailenin Amasya'nın askerî ve idari ileri gelenleri arasında yer aldığını anlatır. Soy bilgisi yazarın kendi anlatımına dayanır; bunun başka belgelerle karşılaştırıldığına dair bir kaynakta bilgi bulunamadı.

Çocuklar Konusunda Çelişki

Ölüm ilanında dört çocuğun adı yazılıdır; yazar Atatürk'e yazdığı mektupta altı çocuğundan söz eder. Giriş yazısı bu farkı Serpil adlı kızın, ayrıca bir de bilinmeyen başka bir çocuğun varlığıyla açıklamaya çalışır. İsim sayısı beş olduğu için altıncı çocuğun adı bilinmemektedir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, Giriş Cildi, s. 12–15. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

• Turgut Akpınar, "Hüseyin Hüsâmeddin Yasar", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 18, İstanbul 1998, s. 551-552. (https://islamansiklopedisi.org.tr/huseyin-husameddin-yasar)
• Mehmet Fatih Köksal, "Hüseyin Hüsâmeddîn'in Amasya Tarihi'nin Kayıp Ciltleri", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı II, Amasya 2017. (https://isamveri.org/pdfdrg/G00226/2017/2017_KOKSALF.pdf)

Diğer kaynaklar

• "Hüseyin Hüsâmeddin Yasar", Biyografya. (https://www.biyografya.com/biyografi/14055)