Amasyalıdır. Ümerâdan Nûreddîn Hamza Bey bin Cemâleddîn Firûz Bey bin İzzeddîn Balaban Bey’in mahdûmudur. Amasya emîri Şâdi Bey’in kerîme-zâdesi olup genç iken Hacı Kutlu Şâh’ın maiyyetinde çalışıp züamâdan oldu.
763’de Amasya hükümdârı Şâdgeldi Pâdişâh’nın ümerâsından olup 783’de Kadı Burhân ile Şâdgeldi arasında açılan muhârebede isbât-ı şecâat ederek Şâdgeldizâde Emîr Ahmed Çelebi’ye müzâheret etdi.
788’de Emîr Ahmed Çelebi ile Sultân Murâd Hünkâra arz-ı inkıyâd ve bey’at ederek Mîrlivâ olup 791’de Kosova harbinde şehîden vefât etdi. Sâdık bir merd-i şecî’ idi. Mahdûmları Amasya‘da câmi ve medresesi olan Ya’kub Paşa ile Ermiş köyünde câmii olan Cemâleddîn Firûz Bey Yazârî’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Emirlerden Nûreddîn Hamza Bey'in oğludur; Hamza Bey, Cemâleddîn Firûz Bey'in, o da İzzeddîn Balaban Bey'in oğludur. Amasya emiri Şâdi Bey'in kızından torunudur. Genç yaşta Hacı Kutlu Şâh'ın maiyetinde çalışıp zeamet sahibi oldu.
763'te [1361-62] Amasya hükümdarı Şâdgeldi Padişah'ın emirlerinden olup 783'te [1381-82] Kadı Burhan(eddin) ile Şâdgeldi arasında açılan savaşta yiğitliğini göstererek Şâdgeldizâde Emîr Ahmed Çelebi'yi destekledi.
788'de [1386] Emîr Ahmed Çelebi ile birlikte Sultan Murad Hünkâr'a boyun eğip biat ederek mirliva oldu ve 791'de [1389] Kosova Savaşı'nda şehit olarak öldü. Sadık ve yiğit bir erdi. Oğulları, Amasya'da camisi ve medresesi bulunan Yakub Paşa ile Ermiş köyünde camisi bulunan Cemâleddîn Firûz Bey Yazârî'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kerîme-zâde: kızının oğlu, torun
- züamâ: zeamet sahipleri, büyük askerî dirlik sahipleri
- isbât-ı şecâat: yiğitliğini gösterme
- müzâhere: destek verme
- arz-ı inkıyâd ve bey'at: boyun eğme ve bağlılık yemini
- mîrlivâ: sancakbeyi
- şehîden vefât: savaşta şehit olarak ölme
- merd-i şecî': yiğit, cesur adam
Şadgeldi ve Amasya Emirliği
Metinde geçen Hacı Şadgeldi Padişah, Amasya'yı 1359'dan ölümüne (1381) kadar yöneten emirdir. Babası Hacı Kutlu Şah'tır; ağabeyi Şihabeddin Ahmed Şah'ın yerine Amasya emiri olmuş, başlangıçta Eretna'ya bağlı kalıp onun ölümünden sonra özerk davranmıştır. Eğitimini Amasya'da Mevlânâ Fahreddin İlyas'tan almış, Aksarayî ile sınıf arkadaşı olmuştur. İkinci yönetim döneminde Niksar emiri Sirâceddin Muhammed Bey'i vezir, Amasya kadılkudâtı Nizâmeddin Mahmud'u kazasker, Aksarayî'yi Amasya kadısı, Gümüşlüoğlu Hacı Sinâneddin Yusuf'u defterdar yapmıştır. Hüsameddin'in 763 tarihi bu yönetim dönemine uyar. 1381'de Eretna'nın veziri Kadı Burhaneddin'in iktidarı ele geçirmesiyle Amasya çevresindeki güç dengesi değişmiştir; Hüsameddin'in 783 savaşı bu mücadele yıllarına denk düşer. Şadgeldi'nin yerine oğlu Fahreddin Ahmed geçmiştir.
Kadı Burhaneddin, Ahmed ve Osmanlılar
Kadı Burhaneddin, Amasya Emiri Ahmed'e karşı çeşitli girişimlerde bulunmuş, Merzifon'u yağmalamış, 1393'te yeniden gelip Merzifon'da karargâh kurarak Amasya'ya asker göndermiştir. Yıldırım Bayezid de kalabalık bir orduyla Merzifon'a ulaşıp şehri ele geçirmiştir. Hüsameddin'in 788 (1386) tarihli bağlılık bildirimini destekleyen ya da çürüten ayrıntılı bir kayıt bulamadım; bir kaynak Amasya'nın 1386'da Osmanlı topraklarına katıldığını söylese de bu ifade kesin bir ilhakı değil, bağlılık ilişkisini anlatıyor olabilir.
Kosova Savaşı
1389'daki I. Kosova Savaşı'nda Osmanlı ordusunda, vasal hâle gelmiş Anadolu beylikleri de yer almıştır. Hamza Bey'in bu savaşta şehit düşmesi bu bilgiyle uyumludur. Ancak Hamza Bey'in adı savaşı anlatan kaynaklarda geçmediği için bu bilgi yalnızca Hüsameddin'e dayanıyor.
Oğul Yakub Paşa ve Çilehâne Tekkesi
Amasya'da halk arasında Çilehâne Tekkesi diye bilinen yapı, 1412'de Ankara Beylerbeyi Pazarlıoğlu Yâkub Paşa tarafından Pîrler semtinde kurulmuş, vakfiyesi Şubat 1413'te Amasya kadısı Mevlânâ Rükneddin Mahmud tarafından tescil edilmiştir. Hüsameddin tekkenin Yâkub Paşa Konağı'nın içinde yer aldığını söylemiştir. Bu Yakub Paşa'nın, Hüsameddin'in "Yazarlızâde Yakub Paşa"sı olup olmadığı kaynaklarda belirtilmez; "Pazarlıoğlu" ve "Yazarlızâde" lakapları da farklıdır. Ayrıca Hüsameddin'in "câmi ve medrese" dediği yapıyla tekkenin aynı olup olmadığı da belirsizdir. Cemâleddîn Firûz Bey Yazârî ile Ermiş köyündeki camisi hakkında başka kaynakta bilgiye rastlanmadı.
Eretna Sonrası Çekişme ve Kadı Burhaneddin
Eretna Beyliği'nde Alâeddin Ali Bey'in yerine yedi yaşındaki oğlu II. Mehmed tahta çıkarılmış, vezir Kadı Burhaneddin'in de onayıyla Selçuklu hanedanından Kılıçarslan nâib tayin edilmişti. Bir süre sonra Kılıçarslan ile Kadı Burhaneddin arasında başlayan iktidar mücadelesi, Kılıçarslan ve taraftarlarının ortadan kaldırılmasıyla 1381'de sona erdi; iktidarı ele geçiren Kadı Burhaneddin aynı yıl Mehmed Bey'in nâibi oldu. Hüsameddin'in 783'te Kadı Burhan ile Şâdgeldi arasında geçen savaşı anlatması, Şadgeldi'nin ölüm yılı olan 1381'e bu nedenle denk düşer.
I. Kosova Savaşı'nı anlatan maddeye göre Osmanlı kaynaklarının çoğu I. Murad'ın ölümü olayına odaklanır; savaşın gidişatı konusunda ise kaynaklar arasında tartışma vardır. Osmanlı ordusunun savaş meydanında savunmada kaldığı, Sırp müşterek ordusunun saldırıyı gerçekleştirdiği yönünde genel bir değerlendirme yapılır. Hamza Bey'in bu çarpışmada şehit olduğunu belirten kayıt, bu nedenle Anadolu beylerinden birinin savaşa katıldığı bilgisiyle uyumludur, ancak kendi adı bu anlatılarda geçmez.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 273–273. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar