Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Tā-ki şod derd-i ġamet ġam-ḫᵛār-ı dil
Mūnis-i cān şod belā vü yār-ı dil
Dūrem ez-zaḫm-ı ḫadeng-i ġamzeet
Nālehā-yı zār ez-ān şod kār-ı dil

Günümüz Türkçesiyle

1. Senin gamının derdi gönlün gamını çeken yoldaşı olalı beri belâ, canın can yoldaşı ve gönlün dostu oldu. Bakışının okunun açtığı yaradan uzak kaldığım için gönlün işi inleyip ağlamak oldu. (İlk iki mısra iki türlü anlaşılabilir; bkz. yorum.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir Farsça yazılmış dört mısralık bir tuyuğdur; neşirde tuyuğların onuncusu ve Münîrî'nin iki Farsça tuyuğundan ikincisidir (tyğ 10). Vezin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Redif "dil" (gönül), kafiye "-ār" sesidir: ġam-ḫᵛār, yār, kār; üçüncü mısra ("ġamzeet") kafiyesizdir. Dörtlük üç nüshada da bulunur (VT 178a, VY 149a, Ü 62a). Günümüz Türkçesiyle verilen anlam özgün metne ve Ersoy'un aparattaki Türkçe anlamına dayanır. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk iki mısra iki türlü anlaşılabilir. Kubbealtı "gamhar" kelimesine gam çeken, kederlenen anlamını verir. Ersoy birinci mısraı "senin aşkının derdiyle gönül kaygı çekmeye başladığından beri" diye, ikinci mısraı da belâ ile "gönlün yârı"nın birlikte ruhun dostları olduğu biçiminde anlar. Metne göre ise derdin kendisi gönlün gamını paylaşan yoldaş olmuş, belâ da hem canın yoldaşı hem gönlün dostu olmuştur; biz aktarımda bu okumayı esas aldık. İki okumada da âşık acıyı bir dost gibi benimser.

Son iki mısrada aşkın bilinen bir aykırılığı vardır. Kubbealtı "hadeng" kelimesini ok diye açıklar. Âşık sevgilinin bakışının okuyla yaralanmayı ister; bu yaradan uzak kalmak onun için asıl acıdır ve gönül bu yüzden inleyip ağlar. Ersoy'un anlamı "yan bakış oklarından ayrı kaldığım için" der; metinde ayrıca "zaḫm", yara, kelimesi vardır. "Ġam-ḫᵛār", "yār" ve "kār" kafiyeleriyle gönlün yoldaşı, dostu ve işi sırasıyla sayılmış olur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar