Münîrî, Farsça Tuyuğ 9: Aşk Kadehinin Sarhoşu

Farsça Tuyuğ 9 — Her ki şod mest-i ḫarāb-ı cām-ı ‘ışḳ

Amasya05 Yayın Kurulu • Editör: Mevlüt Erdem Öztürk • 01 Ekim 2026 • Güncellendi: 07 Ekim 2026 • 3 dk okuma

Münîrî'nin Farsça tuyuğunda aşk kadehiyle harap olanın adı kötüye çıkar; şair kimsenin kendisi gibi sevgilinin saçından ayrı, gönülsüz ve sabırsız kalmamasını diler.

Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Her ki şod mest-i ḫarāb-ı cām-ı ‘ışḳ
Çün dil-i mā mī-şeved bed-nām-ı ‘ışḳ
Kes me-bādā hemçü men bī-zülf-i to
Bī-dil ü bī-ṣabr u bī-ārām-ı ışḳ

Günümüz Türkçesiyle

1. Aşk kadehiyle kendinden geçip harap olan herkes, bizim gönlümüz gibi aşk yüzünden kötü bir ad kazanır. Kimse benim gibi senin saçından ayrı kalmasın, aşk yüzünden gönülsüz, sabırsız ve huzursuz olmasın. (Ersoy da beyti aynı biçimde anlar; "ḫarāb" kelimesini ayrıca karşılamaz.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir Farsça yazılmış dört mısralık bir tuyuğdur; neşirde tuyuğların dokuzuncusudur (tyğ 9). Ersoy, Münîrî'nin yirmi bir tuyuğundan ikisinin Farsça olduğunu söyler; TDV de bu sayımı verir. Bu iki Farsça dörtlük, 9. ve 10. tuyuğlardır. Vezin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Redif "‘ışḳ", kafiye "-ām" sesidir: cām, bed-nām, ārām; üçüncü mısra ("to") kafiyesizdir. Son mısradaki "ışḳ" kelimesi neşirde ayın işareti olmadan basılmıştır; metin neşirdeki gibi verildi. Dörtlük üç nüshada da bulunur (VT 177b, VY 149a, Ü 62a). Günümüz Türkçesiyle verilen anlam Ersoy'un aparattaki Türkçe anlamına ve özgün metne dayanır. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk iki mısra aşkın âşığa getirdiği şöhreti anlatır. Kubbealtı "mest" kelimesini sarhoş, kendinden geçmiş; "bednam" kelimesini adı kötüye çıkmış diye açıklar. Aşk kadehi ile sarhoşluk ve "ḫarāb" (yıkık, perişan) olmak arasında bir tenasüp vardır. Aşkın kadehinden içen herkesin adı, şairin kendi gönlü gibi kötüye çıkar; âşık bunu bir şikâyet gibi değil, aşkın kaçınılmaz sonucu gibi söyler. Kötü ad kazanmanın aşka bağlanması rind tavrını hatırlatır (bizim okumamızdır).

Son iki mısra "me-bādā", olmasın, sözüyle bir dua biçimi alır: kimse şair gibi sevgilinin saçından uzak kalmasın. "Bī-dil ü bī-ṣabr u bī-ārām" sıralamasında aynı olumsuzluk öneki üç kez tekrarlanır; âşığın kaybettiklerini sayan bu dizi, 1. tuyuğdaki "ṣabr u ārām u ḳarār" sıralamasına benzer. Redifin "‘ışḳ" olması dörtlüğün her yargısını aşka bağlar.