Münîrî, Tuyuğ 7: Bâlâ Değil Belâ

Tuyuğ 7 — Ḳāmetüñle serv hem-bālā degül

Amasya05 Yayın Kurulu • Editör: Mevlüt Erdem Öztürk • 01 Ekim 2026 • Güncellendi: 07 Ekim 2026 • 3 dk okuma

Münîrî'nin "degül" redifli tuyuğunda selvi boya, gül yanağa denk değildir; gönül sevgilinin yüce boyunu görünce bunun bâlâ değil belâ olduğunu söyler.

Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Ḳāmetüñle serv hem-bālā degül
Lāle-ḫaddüñ ile gül hemtā degül
Müntehā ḳaddüñ görüp didi göñül
Bu belādur ‘āşıḳa bālā degül

Günümüz Türkçesiyle

1. Selvi senin boyunla bir boyda değildir; gül de lale gibi yanağına denk değildir. Gönül boyunun son yüceliğini görünce dedi: Bu, âşık için bir boy değil, bir belâdır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir dört mısralık bir tuyuğdur; neşirde tuyuğların yedincisidir (tyğ 7). Vezin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Redif "degül", kafiye kelimeleri "hem-bālā", "hemtā" ve "bālā"dır; üçüncü mısra ("göñül") kafiyesizdir. Birinci ve dördüncü mısraların kafiye kelimeleri aynı "bālā" kelimesini taşır. Dörtlük üç nüshada da bulunur (VT 177b, VY 149a, Ü 61b). Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

Kubbealtı "bâlâ" kelimesine yukarı, yüksek ve boy, kamet anlamlarını, "belâ" kelimesine de insana büyük sıkıntı veren durum, dert, musibet anlamlarını verir. Tuyuğun sanatı bu iki kelime arasındaki ses benzerliğine dayanır: son mısrada sevgilinin boyu için "bu belādur ‘āşıḳa bālā degül" denir. Birinci mısradaki "hem-bālā" (boyda eş) ile dördüncüdeki "bālā" (boy) aynı kelimeyle kafiyelenir; "belā" ise mısraın içinde bu kafiyeyi yankılar. TDV'nin tuyuğ için belirttiği cinaslı söyleyiş bu dörtlükte açıkça görülür.

İlk iki mısra iki tanınmış benzetmeyi reddeder: selvi boya, gül yanağa denk değildir. Üçüncü mısradaki "müntehā" kelimesini Kubbealtı bir şeyin varabileceği son nokta diye açıklar. Aynı sözlük "sidre" maddesinde, Sidretü'l-müntehâ'nın edebiyatta sevgilinin erişilmesi güç uzun boyunu anlattığını kaydeder ve Ahmed Paşa'nın "Sidreye benzettiğim ayb etme cânâ kaddini / K'anı benzetmekte bundan müntehâsın bilmedim" beytini örnek verir. "Müntehā ḳaddüñ" sözünün de bu hayali hatırlattığını düşünüyoruz (bizim okumamızdır). Boy o kadar yücedir ki âşık için bir güzellik olmaktan çıkıp bir belâya dönüşür.