Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün

Fürḳat-i yāra nihāyet bulmadum
Derd-i bī-pāyāna ġāyet bulmadum
Küfr-i zülfine ṭolaşmayınca dil
Yüzi nūrından hidāyet bulmadum

Günümüz Türkçesiyle

1. Sevgiliden ayrılığa bir son bulamadım; uçsuz bucaksız derde bir sınır bulamadım. Gönül onun saçının küfrüne (karanlığına) dolaşmadıkça yüzünün nurundan doğru yolu bulamadım.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir dört mısralık bir tuyuğdur; neşirde tuyuğların altıncısıdır (tyğ 6). Vezin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Redif "bulmadum", kafiye "-āyet" sesidir: nihāyet, ġāyet, hidāyet; üçüncü mısra ("dil") kafiyesizdir. Dörtlük üç nüshada da bulunur (VT 177b, VY 149a, Ü 61b). Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk iki mısra aynı düşünceyi iki kez söyler: ayrılığın sonu, derdin sınırı yoktur. "Nihāyet" ve "ġāyet" birbirine yakın anlamlı kelimelerdir ve "bī-pāyān" (sonsuz) sıfatı bu anlamı pekiştirir. Üçüncü ve dördüncü mısra beklenmedik bir sonuca varır: âşık hidayeti, yani doğru yolu, ancak saçın küfrüne dolaştıktan sonra bulmuştur.

Dörtlüğün sanatı "küfr" ile "hidāyet", saçın karanlığı ile yüzün nuru arasındaki tezattır. Kubbealtı "küfür" kelimesinin Arapça kökünün "örtmek; inkâr etmek" anlamına geldiğini kaydeder. Saç yüzü örttüğü için küfre benzetilir; yüz ise nur ve hidayet kaynağıdır. Âşığın doğru yola küfürden geçerek varması bir aykırılık (paradoks) gibi durur; şiir, sevgilinin yüzüne ulaşmanın saçına tutulmaktan geçtiğini söyler (bizim okumamızdır). Son mısraın bir hüküm gibi kapanması TDV'nin tuyuğ için belirttiği düzene uyar.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar