Özgün Metin

Vezin: vâfir, mefâ‘îlün mefâ‘îlün fe‘ûlün (neşrin "serî‘" adlandırmasından ayrılan bu taktî bizimdir).

القَولُ فِي عَذابِ القَبْرِ وَسائِرِ أحوالِ المَعادِ
el-Ḳavlu fī ‘aẕābi’l-ḳabri ve sā’iri aḥvāli’l-me‘ād (kabir azabı ve öteki âhiret hâlleri hakkında söz)

عَذابُ القَبْرِ لِلْكُفّارِ حَقٌّ
وَبَعضَ المُذْنِبِينَ لَدَى ارْتِحالِ

‘Aẕābu’l-ḳabri li’l-küffāri ḥaḳḳun
Ve ba‘żi’l-müẕnibīne ledā’rtiḥālī

وَتَنعِيمُ المُطِيعِ بِقَبرٍ حَقٌّ
بِما يَعْلَمُهُ رَبِّي ذِي التَّعالِي

Ve tan‘īmu’l-muṭī‘i bi-ḳabrin ḥaḳḳun
Bi-mā ya‘lemuhū rabbī ẕi’t-te‘ālī

حَدِيثُ سُؤالِ مُنْكَرٍ وَالنَّكِيرِ
صَحِيحٌ ثابِتٌ يا ذا الجَلالِ

Ḥadīs̱u su’āli münkerin ve’n-nekīri
Ṣaḥīḥun s̱ābitun yā ẕe’l-celālī

وَبَعثُ خَلائِقٍ وَالوَزْنُ حَقٌّ
وَقَدْ يَنْفِيهِ أرْبابُ الضَّلالِ

Ve ba‘s̱u ḫalā’iḳın ve’l-veznu ḥaḳḳun
Ve ḳad yenfīhi erbābu’ż-żalālī

سُؤالُ النّاسِ يَومَ الحَشْرِ حَقٌّ
كَما حَقَّ الكِتابُ لَدَى السُّؤالِ

Su’ālu’n-nāsi yevme’l-ḥaşri ḥaḳḳun
Kemā ḥaḳḳa’l-kitābu ledā’s-su’ālī

وَحَوضٌ فِي جِنانِ الخُلْدِ حَقٌّ
فَتُسْقَى المُؤمِنُونَ لَدى اغْتِلالِ

Ve ḥavżun fī cināni’l-ḫuldi ḥaḳḳun
Fe-tusḳa’l-mü’minūne ledā’ġtilālī

حَدِيثُ الجَنَّةِ وَالنّارِ حَقٌّ
هُما مَوجُودَتانِ بِلا اخْتِلالِ

Ḥadīs̱u’l-cenneti ve’n-nāri ḥaḳḳun
Humā mevcūdetāni bi-lā’ḫtilālī

وَاهلُهُما كَذلكَ لَيسَ يَفْنَى
وَدَلَّ بِهِ أحادِيثٌ عَوالِ

Ve ehluhumā keẕālike leyse yefnā
Ve delle bihī eḥādīs̱un ‘avālī

وَمُرْتَكِبُ الكَبِيرَةِ دونَ كُفْرٍ
عَرِيٌّ مِن سِماتِ الكُفْرِ خالِي

Ve mürtekibu’l-kebīreti dūne küfrin
‘Ariyyun min simāti’l-küfri ḫālī

وَرَبِّي لَيسَ يَغْفِرُ أهلَ شِركٍ
وَقَدْ وُعِدَتْ لَهُمْ دارُ النَّكالِ

Ve rabbī leyse yaġfiru ehle şirkin
Ve ḳad vu‘idet lehüm dāru’n-nekālī

وَيَغفِرُ دُونَ ذلكَ ما يَشاءُ
فَلا تَكُ فِي القُنُوطِ عَنِ النَّوالِ

Ve yaġfiru dūne ẕālike mā yeşā’u
Fe-lā tekü fi’l-ḳunūṭi ‘ani’n-nevālī

وَقَدْ جازَ العِقابُ عَلَى الصَّغائِرْ
فَلا تَأمَنْ مِنْ إدراكِ المِحالِ

Ve ḳad cāze’l-‘iḳābu ‘ale’ṣ-ṣaġā’ir
Fe-lā te’men min idrāki’l-miḥālī

وَقَدْ تُعْفَى الكَبائِرُ دُونَ كُفْرٍ
إذا لَمْ يَسْتَحِلْ عِندَ اشْتِغالِ

Ve ḳad tu‘fe’l-kebā’iru dūne küfrin
İẕā lem yestaḥil ‘inde’ştiġālī

وَاسْتِحلالُ كُلِّ الذَّنْبِ كُفْرٌ
فَلا تَقْرَبْ بِهِ يا ذا الخِلالِ

Ve’stiḥlālu külli’ẕ-ẕenbi küfrun
Fe-lā taḳrab bihī yā ẕe’l-ḫilālī

وَقَدْ ثَبَتَتْ شَفاعَةُ كُلِّ رُسُلٍ
لِذَنْبِ المُذْنِبِينَ ذَوِي فِعالِ

Ve ḳad s̱ebetet şefā‘atu külli rusulin
Li-ẕenbi’l-müẕnibīne ẕevī fi‘ālī

وَأصْحابُ الكَبائِرِ دُونَ كُفْرٍ
فَلا تَبْقَى بِدارِ الاشْتِعالِ

Ve aṣḥābu’l-kebā’iri dūne küfrin
Fe-lā tebḳā bi-dāri’l-iştı‘ālī

Günümüz Türkçesiyle

115. Kâfirler ve göçüp gittiklerinde bazı günahkârlar için kabir azabı haktır.

116. İtaatli kulun kabirde nimetlendirilmesi de, yüce Rabbimin bildiği biçimde haktır.

117. Münker ile Nekir'in sorgusuna dair haber sahihtir ve sabittir, ey şeref sahibi.

118. Yaratılmışların diriltilmesi ve amellerin tartılması haktır; sapkınlık ehli bunu reddeder.

119. İnsanların mahşer günü sorguya çekilmesi haktır; sorgu sırasında amel defterinin verilmesinin hak olduğu gibi.

120. Ebedî cennetlerde havuz haktır; müminler susuzluktan yandıkları an ondan içirilir.

121. Cennet ve cehenneme dair haber haktır; ikisi de şu anda eksiksiz olarak vardır.

122. Onların ehli de aynı şekilde yok olmayacaktır; buna yüksek senetli hadisler delalet eder.

123. Küfür dışında büyük günah işleyen kimse küfrün nişanlarından arınmış ve uzaktır.

124. Rabbim şirk ehlini bağışlamaz; onlara azap yurdu vaat edilmiştir.

125. Bunun dışındaki günahlardan dilediğini bağışlar; O'nun ihsanından ümit kesenlerden olma.

126. Küçük günahlara da ceza verilmesi caizdir; cezanın sana ulaşmayacağından emin olma. (Dipnot: "miḥāl", ceza.)

127. Küfür dışındaki büyük günahlar da affedilebilir, işlenirken helal sayılmadıkça.

128. Bütün günahları helal saymak küfürdür; ona yaklaşma, ey güzel huylu kişi.

129. Kötü işler yapmış günahkârların günahları için bütün peygamberlerin şefaati sabittir.

130. Küfür dışında büyük günah işleyenler alevli yurtta ebedî kalmaz.

Edebî ve Tarihî Yorum

"Ḥaḳḳun" ile Kurulan Liste

On altı beytin altısında ilk mısra aynı kelimeyle biter: "ḥaḳḳun", haktır. Kabir azabı haktır, itaatkârın kabirde nimetlendirilmesi haktır, diriliş ve amellerin tartılması haktır, mahşerdeki sorgu haktır, havuz haktır, cennet ile cehennem haktır. Sa'dî Çelebi âhiret hâllerini tek tek açıklamaz; her birini aynı damga ile onaylayıp geçer. Tekrar bir iç kafiye gibi işleyip dile kolayca yerleşir; bölümün asıl iddiasını, yani bütün bunların gerçekliğini de her beyitte yeniden söyletir. Ünlüsoy ile Asım'ın Türkçesi bu sesi bırakmamış, "haktır" kelimesini neredeyse her cümlenin sonuna koymuştur.

Ayrıntıdaki Seçimler

Listenin içinde birkaç küçük kayıt vardır. Kabir azabı kâfirlerle birlikte "bazı günahkârlar" için de haktır; kabirdeki nimet ise "Rabbimin bildiği biçimde" verilir. Münker ile Nekir'in sorgusu için "hadis" kelimesi kullanılır ve bu haberin sahih ve sabit olduğu söylenir. Havuz, "cinānu’l-ḫuld", yani ebedî cennetler içinde anılır ve susuzluktan yanan müminlerin ondan içeceği eklenir. Cennet ile cehennem için "ikisi de şu anda vardır" denir, ehillerinin de yok olmayacağı söylenir. Bu son iki hükmün altına "yüksek senetli hadisler buna delalet eder" diye kısa bir dayanak konmuştur; ayrıntılı delil yerine delilin varlığı haber verilir.

Günah, Bağışlanma ve Şefaat

Bölümün ikinci yarısı günahkârın âkıbetine ayrılmıştır ve tonu umut ile uyarı arasında gider. Küfür dışında büyük günah işleyen kişi küfrün nişanlarından arınmıştır, yani kâfir sayılmaz. Allah şirki bağışlamaz, bunun dışındaki günahlardan dilediğini bağışlar; bu yüzden ümitsizliğe düşmemek gerekir. Öte yandan küçük günahlara da ceza verilebilir; o hâlde kimse kendini güvende saymamalıdır. Bağışlanma ile ceza arasındaki bu iki yönlü uyarı, yüz yirmi beşinci ve yüz yirmi altıncı beyitlerde iki ayrı "fe-lā" ile verilir: ümit kesme, emin olma.

Sınır çizgisi günahı helal saymaktır. Büyük günah, işlenirken helal sayılmadıkça affedilebilir; ama herhangi bir günahı helal saymak küfürdür. Son iki beyit şefaati ve büyük günah sahiplerinin cehennemde ebedî kalmayacağını söyler. Sa'dî'nin bütün peygamberlerin şefaat edeceğini kabul ettiğini iki araştırmacı da yazar; Arapça mısradaki "külli rusulin" ifadesi de bunu açıkça söyler.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar