Konumu ve Adı

Derinöz Barajı, Akdağ'ın batı eteklerinde, Derinöz Deresi üzerinde kurulmuş bir sulama barajıdır. Yapı, Amasya'nın Suluova ilçesi ile Samsun'un Ladik ilçesi arasındaki sınır kuşağında yer aldığı için iki ilin kayıtlarında da kendine yer bulur. Suluova Kaymakamlığı'nın ilçe tanıtımı barajı, Derinöz Deresi üzerinde kurulmuş, sulama amaçlı yapay bir göl olarak ilçenin doğu kesiminde gösterir; yerel bir gezi rehberi de onu Seyfe köyü sınırları içinde verir ve Amasya il merkezine uzaklığını yaklaşık 43 kilometre olarak hesaplar. Buna karşılık DSİ'nin bölge kayıtları barajı Samsun hanesine yazar, Yeşilırmak havzası için hazırlanan resmî taşkın planı da yerini "Samsun-Ladik" olarak gösterir. Ladik ilçesine dair bir kalkınma ajansı raporu ise en dengeli tarifi yapar ve barajın "ilçe ile Amasya ili hudutlarında" inşa edildiğini söyler. Gövde ile göl iki ilin sınırına bu kadar yakın olduğundan, kaynakların hangi ili esas aldığı çoğu kez barajın hangi ovaya hizmet ettiğine bakışlarıyla ilgilidir.

Yapı DSİ tarafından işletilir. Barajın gölüne ve altından akan dereye de aynı ad verilmiştir: resmî kayıtlarda göl "Derinöz Baraj Gölü", barajdan sonra akan su ise "Derinöz Deresi" ya da "Derinöz Çayı" olarak geçer. Adın kaynağına ilişkin güvenilir bir açıklamaya rastlanmamıştır; Hüsameddin'in Amasya ve çevresinin suyollarını ayrıntıyla anlattığı bölümlerde de Derinöz adı geçmez. Gezginler için önemli bir ayrıntı, barajın toplu taşımayla kolay erişilen bir yerde olmamasıdır. Kıyıya özel araçla gidilir.

Derinöz Deresi ve Tersakan Havzası

Derinöz Deresi, Yeşilırmak havzasının kuzey kollarından Tersakan Çayı sistemine aittir. Yeşilırmak Havzası Taşkın Yönetim Planı, derenin Çatak köyündeki kesitte yağış alanını 120 kilometrekare, bu kesitin kotunu 650 metre olarak verir. Yağış alanının yukarı kesiminde, yükseltisi 1900-2000 metreye ulaşan Akdağ'ın batı yamaçları yer alır. Dere, Çatak köyünün mansabında Tersakan Çayı'na karışır. Aynı plan Tersakan'ı da tarif eder: çay, Akdağ eteklerinde 1925 metre yükseklikte doğar, Ladik Gölü'nün fazla suyunu alarak Havza ilçesinden geçer ve yaklaşık 100 kilometre aktıktan sonra Amasya sınırları içinde Yeşilırmak'a karışır. Şeyhsuyu, Gümüşsuyu, Derinöz ve Salhan çayları başlıca kollarıdır; Gümüşhacıköy, Merzifon ve Suluova ovaları bu kolların üzerinde yer alır ve plan, Derinöz Çayı üzerindeki barajı ayrıca kaydeder.

Suluova'ya ait kimi resmî tanıtımlarda Tersakan'ın kaynağı bir yerde Ladik Gölü, başka bir yerde Derinöz Çayı olarak gösterilir. Havza planındaki tarif bu iki ifadenin neden yan yana bulunduğunu açıklar: Tersakan, Ladik Gölü'nden çıkan suyu ve Akdağ'dan inen Derinöz gibi kolları birlikte toplar. Çay Suluova'ya Eski Çeltek yönünden girer, ovada yay çizer ve Amasya'da Yeşilırmak'a ulaşır. Derinöz'e bu yüzden yalnızca yerel bir yapı gözüyle bakılamaz: Akdağ'ın karla beslenen yamaçları, dere, baraj, Ladik Gölü ve ovadaki kanallar birbirine bağlı tek bir su düzeninin parçalarıdır.

Tersakan'ın kendisi, Amasya tarihçisi Hüseyin Hüsameddin Yasar'ın eserinde uzunca anlatılır. Hüsameddin'e göre çaya kuzeyden güneye doğru aktığı için "Tersakan" denmiştir; Arapça bir kaynak olan Ahbâru'l-İbâd'da ırmağın "en-Nehrü'l-Maklûb", yani "ters dönmüş ırmak" adıyla kaydedilmesi, bu adın Türkler arasında fetihten beri bilindiğini gösterir. Daha eski belgelerde çayın "Astifonos" ve "İstiyotos" adlarıyla geçtiğini de not eder. Hüsameddin ırmağın yolunu Ladik kazasının kuzeyinden başlatır, Havza'nın doğusundan ve Suluova'nın ortasından geçirip Amasya'nın kuzey boğazına sokar ve Bahçeleriçi üstünde Yeşilırmak'a kavuşturur. Akışının sürekli olduğunu, yazın azalıp baharda çoğaldığını, coştuğunda taşıp zarar verdiği için halkın ona "Deliçay" da dediğini yazar. İki yakasındaki pek çok değirmen, bağ ve bahçe bu sudan yararlanırdı; Suluova'nın Amasya ve Merzifon yollarının ayrıldığı ucunda tek gözlü Çeltek Köprüsü dururdu. Bu tarif, bahar taşkınları ile yaz kuraklığı arasında gidip gelen bir akarsuyun, yüzyılın sonlarında barajlarla düzenlenmeye çalışılan rejimini daha 20. yüzyılın başında kayda geçirmiş olur.

Hüsameddin, Tersakan'ın asıl kaynağı saydığı Ladik Gölü'nü de anlatır. Ladik kasabasının on kilometre kadar doğusundaki göl, balığı ve sazlığıyla tanınır, altı kilometre uzunluğunda, üç kilometre genişliğinde ve altı metre kadar derinliktedir; Seki, Kızoğlu, Polad ve Çakır Gümüş yaylalarından çıkan altı çay bu göle dökülür, gölden çıkan su da Tersakan adını alır. Yazar, onun döneminde gölün kurutulmasının düşünüldüğünü de ekler. Gölün sonraki yüzyılda kurutulmak yerine DSİ eliyle düzenlenip sulama amaçlı bir baraj gölüne dönüştürüldüğü havza planında belirtilir. Ladik ovasının suyu böylece iki kaynaktan gelir hale geldi: Ladik Gölü ve Akdağ'ın batı yamaçlarından toplanan Derinöz suyu.

Akdağ ve Havzanın İklimi

Derinöz'ü besleyen Akdağ, Suluova ilçesinin en yüksek dağıdır ve ilçe kayıtlarına göre 2064 metreye ulaşır. Hüsameddin, Osmanlı idari düzeninde Amasya'nın doğu taraflarını kaplayan Akdağ nahiyesini anlatırken dağın eskiden beri bu adla bilindiğini, yaylasının bol, kışlağının makbul, suyunun bol ve havasının sağlam olduğunu, bu yüzden Amasya livasının koyunlarının çoğunun yazın orada otladığını yazar; yaylanın yağı, peyniri ve yoğurdu çevrede ün kazanmıştı. Suyu bol bir yayla olarak anılan bu dağın batı yamaçları, bugün Derinöz Barajı'nın yağış alanını oluşturur. Hüsameddin, Merzifon'un kuzeyindeki Taşan Dağı'nı sancağın Akdağ'dan sonraki en büyük dağı olarak anar; Akdağ'ı böylece bölgenin en büyük kütlesi sayar ve havzanın su varlığının bu yamaçlara bağlı olması da bununla uyumludur.

İlçe, İç Anadolu karasal iklimi ile Karadeniz iklimi arasında kaldığından geçiş iklimi özelliği gösterir. Yağış en çok ilkbahar ve kış aylarında düşer, kar nadiren görülür ve en çok Akdağ bölgesine yağar. Barajın doluluğunun kış kar örtüsüne ve bahar yağmurlarına bu kadar bağlı olması bununla açıklanabilir. Yıllık sıcaklık ortalaması 12 derecedir. En sıcak ay temmuz (ortalama 21,5 derece), en soğuk ay ocaktır (2,2 derece). İlk donlar kasımda, son donlar nisanda görülür.

Akdağ yamaçlarındaki bitki örtüsü yüksek kısımlara kadar ormandır; ormanlık örtüyü çam, gürgen ve meşe oluşturur. İlçedeki orman türleri arasında karaçam yüzde 50, sarıçam yüzde 40, kayın ve meşe yüzde 5'er paya sahiptir. Ovadaki bitki örtüsü ise meyve bahçeleri, kavak ve söğüt ağaçlarından ibarettir. Yamaçlardaki orman, toprağı tutarak göle taşınan sediment miktarını sınırlar; bu nedenle yağış alanındaki örtünün korunması barajın ömrüyle doğrudan ilgilidir. Dağın suyu Ladik tarafında da bir değer olarak görülür: ilçenin Soğanlı Yaylası'ndan çıkan kaynak suyu bugün "Ladik Akdağ" adıyla şişelenmektedir.

Ovanın Suya Duyduğu İhtiyaç

Barajın neden yapıldığını anlamak için bulunduğu ovanın geçmişine bakmak gerekir. Hüsameddin'in kaydına göre bugünkü Suluova'yı da içine alan Hakala nahiyesi eskiden "Arguma-Suluova" adıyla bilinirdi ve ova, Amasya'nın kuzey boğazının ucundaki Arguma Kalesi'nin adını taşırdı. Suluova Kaymakamlığı'nın aktardığına göre 1950 yılından önce ovanın önemli bir bölümü bataklıklarla ya da su birikintileriyle kaplıydı. Drenaj iyi olmadığı için tarım arazilerinde taban suyu ve tuzluluk sorunu yaşanıyor, bu koşullar sıtmanın yayılmasına yol açtığından yaz aylarında ova yaşanmaz hale geliyordu. Bazı aileler yazları Akdağ eteklerindeki yaylalarda konaklıyor, kurak yıllarda ise kıtlık görülüyordu.

Tarımın gelişmesi 1950'de çiftçiye dağıtılan traktör ve makinelerle başladı. Aynı yıllarda bataklıklar kurutuldu, bozuk drenajlı alanlar ıslah edilerek yeni tarım arazileri açıldı. Ovada bilinçli tarımın yerleşmesi ise 1954'te hizmete giren Amasya Şeker Fabrikası ile mümkün oldu. Fabrikanın pancar ekimini yaygınlaştırması, suya duyulan ihtiyacı da artırdı. Ova hem fazla suyun hem de yazın eksik suyun sorun olduğu bir yerdi. Kurutma kanalları birinci sorunu hafifletti, ikincisinin çözümü için ise yağışı depolayan barajlara ihtiyaç vardı. DSİ'nin bölge kayıtlarına göre Suluova'daki cazibe ve pompajlı sulama tesisi 1986'da işletmeye alınmıştı.

Ladik ovasının ihtiyacı da benzerdi. 2018 tarihli ilçe raporuna göre Ladik'te 19.080 hektar tarım arazisi bulunur ve bu arazilerde buğday, arpa ve yulafın yanında silajlık mısır ve korunga gibi yem bitkileri ile mısır, şekerpancarı ve ayçiçeği gibi sanayiye yönelik ürünler yetiştirilir. Şekerpancarı ve mısır gibi yaz sulaması isteyen ürünlerin bu listede yer alması, barajın Ladik tarafındaki ekonomik ağırlığını açıklar.

Amasya'da DSİ'nin sulama amaçlı yapıları bu ihtiyaca yanıt olarak birbirini izledi. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün derlediği listede Yedikır Barajı'nın yapımına 1979'da başlandığı ve 1986'da işletmeye açıldığı, Gümüşhacıköy'deki Sarayözü Barajı'nın 1991'de, Gediksaray Barajı'nın 1994'te hizmete girdiği yazılıdır. Taşova'daki Uluköy Barajı 1984'te açılmıştır. Derinöz Barajı bu dizinin sonlarına doğru gelir ve listedeki sulama alanı en geniş yapılardan biridir.

Yapımı ve Teknik Özellikleri

Barajın yapım tarihi kaynaklarda aynı biçimde verilmez. DSİ 7. Bölge Müdürlüğü'nün işletmedeki barajlar listesi, inşaata 1990'da başlandığını ve barajın 2002'de işletmeye alındığını gösterir; İngilizce ansiklopedik kayıtlar da 1990-2002 aralığını verir. Türkçe ansiklopedik kayıtlar ise yapım süresini 1991-2000 olarak gösterir ve açılış yılı olarak 2000'i anar. Bir yerel gezi rehberi inşaatın 1991-2002 arasında tamamlandığını yazar. Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaynaklı listede baraj "2003 yılında tamamlanmıştır" ifadesiyle geçer; Ladik ilçe raporu da barajın Ladik Ovası'nı sulamak amacıyla 2003'te açıldığını kaydeder ve 2026 baharındaki bir yerel haber de 2003'ü esas alır. Aradaki farkın, inşaatın bitimi, ilk su tutma, resmî işletmeye alma ve açılış töreni gibi ayrı aşamaların farklı yıllara denk gelmesinden kaynaklanması mümkündür; DSİ'nin 2002 kaydı ile 2003 açılışı arasındaki bağı doğrudan gösteren bir belge bulunamamıştır.

Gövdenin tamamlanması, suyun tarlalara ulaşması anlamına gelmiyordu. DSİ'nin işletmedeki sulama tesisleri listesinde Samsun hanesinde iki ayrı kayıt bulunur: "Derinöz Sulama Tesisi" 2008'de, "Lâdik Derinöz Barajı Sulaması" ise 2014'te işletmeye alınmıştır. Haziran 2013'te Cihan Haber Ajansı'nın Orman ve Su İşleri Bakanlığı'nın Samsun yatırımlarını aktaran haberi, bakanlığın "uzun yıllardır inşaatı devam eden" Ladik Derinöz ve Vezirköprü barajlarını tamamladığını, bu iki projeyle o güne kadar toplam 87 bin dekar tarım arazisinin sulamaya açıldığını, Ladik Derinöz sulama projesinin inşaatının ise sürdüğünü bildiriyordu. Bu kayıtlar birlikte okunduğunda barajın 2000'lerin başında su tutmaya başladığı, ama sulama şebekesinin özellikle Ladik kolunun 2014'e kadar parça parça tamamlandığı anlaşılır. Haberdeki 87 bin dekarlık rakamın iki barajın toplamı olması, Derinöz'e düşen payın bu kaynaktan ayrıca hesaplanmasına izin vermez.

Derinöz, kaya dolgu tipinde bir barajdır. Gövde dolgusu yaklaşık 3,25 milyon metreküp malzemeden oluşur ve akarsu yatağından yüksekliği 74 metredir. Normal su kotunda göl hacmi 18,9 hektometreküptür. Göl alanı kimi kayıtlarda 0,88 kilometrekare, DSİ'nin 2014 tarihli Türkiye'deki Barajlar derlemesine dayanan havza planı tablosunda ise 0,80 kilometrekare olarak geçer; yükseklik ve hacim iki kaynakta da aynıdır. Bu rakamlar Amasya çevresindeki sulama barajları arasında Derinöz'ü orta büyüklükte bir yapı yapar. Aynı tabloya göre Yedikır Barajı'nın yüksekliği 25,2 metre, hacmi 60,3 hektometreküp; Gümüşhacıköy'deki Sarayözü'nün yüksekliği 44,5 metre, hacmi 13,1 hektometreküp; Uluköy'ün yüksekliği 23 metre (kimi kayıtlarda 28 metre), hacmi 3,65 hektometreküptür. Derinöz bu yapıların en yükseğidir: dar bir dere vadisine kurulduğu için suyu geniş bir yüzeye yaymak yerine derinlikte toplar. Suluova Kaymakamlığı'nın ilçe tanıtımında ise baraj için "3,5 milyon metreküp su tutma kapasitesi" yazılıdır. Bu değer DSİ'nin 18,9 hektometreküplük göl hacmiyle uyuşmaz ve muhtemelen gövde dolgu hacmiyle karıştırılmıştır.

Sulama Alanı

Sulama alanı için birkaç rakam dolaşır. DSİ verilerine dayanan ansiklopedik bilgi kutusu 4.490 hektar der. Amasya Belediyesi ile Kaymakamlık sayfasında yer alan İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü listesi ise barajdan 6.500 hektar alanın sulanacağını belirtir. "Sulanacaktır" biçimindeki ifade, bu değerin proje aşamasındaki hedef alanı gösterdiğini düşündürür. 2018 tarihli Ladik ilçe raporu ise yalnız Ladik bölgesinde 6.000 hektar alanın sulandığını yazar. Bu rakam, 6.500 hektarlık hedefin büyük bölümünün Ladik tarafında kaldığını düşündürür; 4.490 hektarlık değer ise şebekenin Ladik kolu tamamlanmadan önceki bir aşamaya ait olabilir. Kaynaklar arasındaki bu fark kesin olarak çözülememiştir, fiilen sulanan alan da yıldan yıla göldeki suya göre değişir. Her durumda baraj, suyu Suluova ovasının yanı sıra Samsun'un Ladik ilçesindeki tarım arazilerine de ulaştırır.

Sulama İşlevi ve Su Rejimi

Derinöz Barajı'nın asıl görevi, kışın ve bahar başında Akdağ'dan inen suyu tutup yaz aylarında Suluova ve Ladik ovalarındaki tarlalara dağıtmaktır. Kaymakamlık, barajın Ladik Ovası ile Suluova Ovası'nın bir bölümünü sulamada kullanıldığını yazar. 2026 baharındaki bir haber, barajın sulamanın yanı sıra içme suyu temini için de kullanıldığını söyler; DSİ'nin ve diğer resmî kayıtların amaç olarak yalnızca sulamayı göstermesi nedeniyle bu bilgi tek bir haberde kalmaktadır. Havza planındaki baraj tablosu da Derinöz'ün amacını sulama olarak gösterir.

Bu düzenin kırılganlığı son yıllarda açıkça görüldü. Bakanlık verilerine dayanan haberlere göre barajın doluluk oranı 2020'de yüzde 2'ye, 2021'de yüzde 7,6'ya kadar düştü. Kasım 2020'de İHA'nın yayımladığı görüntüler, suların yüzlerce metre çekildiğini ve baraj yatağında su altında kalmış eski bir köprünün ortaya çıktığını gösterdi. Haber, o yaz yağışsız geçtiği için Amasya barajlarında doluluğun düştüğünü, Meteoroloji'nin eylül 2020 değerlendirmesinde kuraklıktan en çok etkilenen illerin arasında Tokat, Amasya, Sinop ve Çorum'un yer aldığını aktarıyordu. Köprünün tarihi ve eski yolun hangi yerleşimleri bağladığı hakkında yayımlanmış bir bilgi bulunamamıştır.

Gidişat 2025-2026 kışında tersine döndü. Geçen yılın sonunda yüzde 10'a inen doluluk, kar yağışlarının ve nisan ayı boyunca neredeyse her gün yağan yağmurların ardından 2026 nisanının sonunda yüzde 50'yi aştı. Haberde bu oran yaklaşık 9 milyon 450 bin metreküp su hacmine karşılık gelir ve yapının toplam kapasitesi 18 milyon 900 bin metreküp olarak anılır; bu değer DSİ'nin 18,9 hektometreküplük göl hacmiyle birebir örtüşür. Dolulukta yüzde 10'dan yüzde 50'ye çıkış, aynı haberde kar yağışları ve ardından gelen yağışlı nisan ile ilişkilendirilmiştir. Derenin Tersakan'a karışmadan önceki Çatak kesitinde bile yağış alanının yalnızca 120 kilometrekare olması, tek bir kurak kışın gölü hızla boşaltabileceğini, karlı bir kışın ardından da birkaç ay içinde toparlayabileceğini açıklar.

Mesire Alanı Olarak Derinöz

Derinöz Barajı sulama amacıyla yapılmış olsa da Amasya halkı tarafından mesire yeri olarak kullanılır. Kıyıda mesire alanı, piknik masaları ve çeşme bulunur; göl olta balıkçılığına da elverişlidir. Yerel gezi rehberleri, burayı kalabalıktan uzak, sessiz vakit geçirmek isteyenlerin sık tercih ettiği bir yer olarak anlatır. Dar vadide derinleşen suyun durgun yüzeyi çevredeki tepelerin gölgesini yansıtır ve kıyının sakinliği başlıca özelliğidir.

Aynı ilçede bulunan Yedikır Barajı daha çok bilinen ve daha çok düzenlenen bir komşudur. Yedikuğular Kuş Cenneti olarak korunan bu göl çevresinde 34 kuş türü tespit edilmiş, 1989'da birinci derece doğal sit alanı ilan edilmiştir; çevre ören yeri olarak düzenlenmiş, baraj sahası amatör balıkçılığa açılmıştır. Derinöz'de ise böyle bir koruma statüsü ya da kapsamlı bir tesis yatırımı belgelenmemiştir. Bu yüzden iki göl arasındaki fark bir üstünlük sıralaması olarak okunmamalıdır. Yedikır koruma ve gözlem, Derinöz ise sade bir kıyı dinlenmesi sunar.

Baraj, doluluğun düştüğü dönemlerde mesire işlevini de yitirir. Kasım 2020 haberi, öncelerde vatandaşların özellikle piknik için gittiği barajda büyük bir sessizlik hâkim olduğunu söyler. Dolayısıyla Derinöz'e gidecekler için gölün güncel durumu, ziyaretin niteliğini belirleyen ilk etkendir. Doluluk oranı yıldan yıla ve mevsimden mevsime değiştiği için ziyaretten önce DSİ verilerine ya da yerel haberlere bakmak yerinde olur.

Olta Balıkçılığı

Barajda olta balıkçılığı yapılabildiği yerel rehberlerde belirtilir. Balık türlerine ilişkin resmî bir envanter bulunamamıştır. Olta meraklılarının paylaşımlarında barajdaki balıklar arasında kimi zaman alabalık da anılır; bunun yaygın ve sürekli bir avlanma olanağı sağladığı doğrulanamamıştır. Aynı paylaşımlarda barajın su seviyesi yazın düştüğünde balıkların derine çekildiği ve avın zorlaştığı da söylenir. Amasya'daki başka bir sulama barajında, Uluköy'de, sıcaklar ve kuraklık sırasında sazan, çay balığı, levrek, tahta balığı, yayın balığı ve kızılkanat gibi türlerin oksijen azalması yüzünden öldüğü haberleri yayımlanmıştır. Bu örnek, sulama barajlarında balık yaşamının su seviyesine ne kadar bağlı olduğunu gösterir.

Kamp ve Piknik

Kamp yapmayı düşünenler için ilkbahar ve yaz sonu, ne çok sıcak ne çok serin olduğundan en uygun dönemlerdir. Sabah erken saatlerde olta atıp kıyıda beklemek, öğle vakti çevredeki ağaçların gölgesinde piknik sofrası kurmak, ovanın yazın bunaltıcı sıcağından uzak kalmanın yollarındandır. Balık tutacakların yöresel kurallara uyması, bırakılan atıkların toplanması ve ateşle ilgili önlemlerin alınması kıyının korunmasının ön koşuludur.

Amasya'nın Baraj ve Göletleri İçinde

Derinöz'ün Amasya'daki yeri, il kayıtlarındaki öteki yapılarla karşılaştırınca belirginleşir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün listesine göre Gümüşhacıköy'deki Sarayözü Barajı 1991'de işletmeye açılmış ve 3.500 hektar alanı sulamaktadır. Gediksaray Barajı (Göynücek, 1994) 1.200 hektar, Uluköy Barajı (Taşova, 1984) 1.000 hektar, Yedikır Barajı 1.400 hektar sulama alanına sahiptir. Taşova'daki Destek Barajı ise 2001'de açılmış ve 130 hektarı sulamaktadır. Bu sıralamada Derinöz, ister 4.490 ister 6.500 hektar alınsın, il listesindeki en geniş sulama alanına sahip yapıdır. DSİ'nin kendi bölge listesinde ise baraj Amasya'nın değil Samsun'un yapıları arasında sayılır; il listesinin onu Amasya'ya dahil etmesi, gölün ve gövdenin Suluova sınırına yakınlığından ve suyun bir bölümünün Suluova'ya akmasından kaynaklanır.

Aynı listede Suluova sınırları içindeki küçük bir yapı da yer alır: Bayırlı Köyü'ndeki Bayırlı Göleti 1994'te işletmeye açılmış ve 85 hektar alanı sulamaktadır. Yerel gezi rehberleri bu göleti piknik ve balık tutmak isteyenler için uygun bir yer olarak anar. Derinöz bu göletlerden farklı olarak, ilçenin ve komşu Ladik ovasının büyük bölümünü ilgilendiren ana bir yapıdır.

Çevredeki Diğer Duraklar

Derinöz'e gidenler yolu ilçenin öteki yerleriyle birleştirebilir. Kasım Bey Medresesi ve Hamamı, Yolpınar (eski adıyla Hakala) köyünde yer alır. Kaymakamlık, medresenin Amasya'nın medreseleri arasında çok tanınmış olduğunu ve ilk kırk medrese arasında anıldığını yazar; aynı köyün güneybatısında Seyyid Necmettin Yahya Rifai'nin 1348'de yaptırdığı zaviye yer alır. Hakala nahiyesi 17. yüzyıl sonlarına kadar ulema ve medrese öğrencisi yetiştiren bir merkez olmuştur. Hüsameddin de Hakala'yı düz bir yerde kurulmuş, vaktiyle oldukça bayındır bir kasaba görünümündeki nahiye merkezi olarak anlatır ve Seyyid Yahya-yı Rufai Türbesi'nin çok ünlü bir ziyaretgâh olduğunu belirtir.

Gani Baba Türbesi, Saygılı köyünün altında Tersakan Çayı kıyısındadır. Horasan'dan Anadolu'ya İslâmiyet'i yaymak için geldiği anlatılan Gazi Derviş Şeyh Abdülgani el-Halvetî'nin türbesi olarak bilinir ve çevresi piknik alanı olarak düzenlenmiştir. Hüsameddin türbeyi Hakala nahiyesi içinde, Tersakan kenarında, hastaların sığındığı bir ziyaret yeri olarak kaydeder; bahar günlerinde çevresinin panayır yerine döndüğünü, her gün kurban kesildiğini ve Amasya'daki ünlü Gani sülalesinin bu zatın soyundan geldiğini yazar. Osman Fevzi Olcay'ın Amasya evliyası listesi de Mevlâna Abdülgani'nin Saygılı köyünün kuzeyinde, Tersakan Irmağı kıyısında yattığını yazar. Kapaklı Orman Fidanlığı ve Dinlenme Tesisleri, Akdağ eteklerinde yaklaşık 1000 metre yükseklikte, 42 hektarlık bir alanı kaplar. Alanda meşe ve karaçam ormanı hâkimdir, fidan üretimi yapılır ve soğuk suyu ile temiz havasıyla tanınır. Bu alandaki anıt sekoya ağacı da gezginlerin uğradığı noktalardandır. Yedikuğular Kuş Cenneti ise Yedikır Barajı çevresinde 817 hektarlık bir alanı kapsar, 1989'da yaban hayatı koruma sahası ve sit alanı ilan edilmiştir ve Türkiye'nin Önemli Kuş Alanları listesinde 57. sırada yer alır. Derinöz gezisini bu kuş alanıyla birleştirmek, Suluova'nın su ve doğa varlığını bütün olarak görmenin pratik bir yoludur.

Ziyaret İçin Notlar

Baraja toplu taşımayla ulaşmak güçtür, bu yüzden özel araç gerekir. Güncel doluluk durumu ziyaretin tadını doğrudan etkilediği için, özellikle yaz sonunda gölün durumunu önceden öğrenmek gerekir. Çöp bırakılmaması, ateşin yalnızca izin verilen yerlerde ve gerekli önlemle yakılması ve olta balıkçılığında yöresel avlanma kurallarına uyulması kıyının korunmasına katkı sağlar.

Kronoloji

1950: Suluova ovasında bataklıkların kurutulması ve tarımın makineleşmesi başlar.

1954: Amasya Şeker Fabrikası hizmete girer.

1986: Yedikır Barajı ve Suluova cazibe ve pompajlı sulama tesisi işletmeye açılır.

1990: DSİ kayıtlarına göre Derinöz Barajı'nın inşaatına başlanır (kimi kaynaklarda 1991).

2002: DSİ kayıtlarına göre baraj işletmeye alınır (kimi kaynaklarda 2000 ya da 2003).

2003: Ladik ve Amasya kaynaklarına göre baraj Ladik Ovası'nı sulamak amacıyla açılır.

2008: Derinöz Sulama Tesisi işletmeye alınır.

Haziran 2013: Bakanlık, Ladik Derinöz Barajı'nın tamamlandığını, sulama projesinin inşaatının sürdüğünü açıklar.

2014: Lâdik Derinöz Barajı Sulaması işletmeye alınır.

2020: Barajın doluluk oranı yüzde 2'ye iner; kasımda yatakta su altındaki eski köprü görünür hale gelir.

2021: Doluluk oranı yüzde 7,6'dır.

Nisan 2026: Kar ve yağmurlar sonrasında doluluk yüzde 50'yi aşar.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Resmî kaynaklar

  • T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, Yeşilırmak Havzası Taşkın Yönetim Planı, Yönetici Özeti, Ankara, Aralık 2015.
  • Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı, Ladik İlçe Raporu (hazırlayan Ahmet Arif Sarıoğlu), Şubat 2018.
  • T.C. Suluova Kaymakamlığı, "İlçemiz ve Tarihi" ve "Derinöz Barajı" sayfaları.
  • T.C. Amasya Belediyesi Kent Rehberi, "Barajlar ve Göletler" (kaynak: Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü).

Diğer kaynaklar

  • DSİ 7. Bölge Müdürlüğü, "İşletmedeki Baraj ve Göletler" ve "İşletmedeki Sulama Tesisleri" listeleri.
  • Cihan Haber Ajansı, "Samsun'a Son 10,5 Yılda 873 Milyon Liralık Yatırım", 21 Haziran 2013 (mynet.com). mynet.com
  • Vikipedi, "Derinöz Barajı" maddesi (DSİ verileri); Wikipedia, "Derinöz Dam".
  • Objektif Amasya, "Derinöz'de Su Seviyesi Yükseldi: Yüzde 2'den Yüzde 50'ye Yükseldi", 30 Nisan 2026.
  • İHA, "Derinöz Barajı'nda su altındaki eski köprü meydana çıktı", 6 Kasım 2020.
  • Derinöz Barajı gezi rehberi (yerel gezi rehberi sayfası).

Çevrimiçi kaynaklar