Özgün Metin

Vezin: Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün

Eyledi gül gülşene çünkim vedâ'
Bülbül ardunca çığırur el-vedâ'
Ey şeh-i ferhunde-ahter lâ-cerem
Mihr-i hüsnünden irer mihre şu'â'
Sordum ağzun yirini didi lebün
[okunamadı]
Ol rakîb-i bed-likâya ey ṣanem
Bunca halkıyle nedendür etbâ'
Ey Harîmî ṣakla nazmuñ dürrini
Kes̱ret oldukda kesâd ulu meta'

Günümüz Türkçesiyle

1. Gül, gül bahçesine veda edince bülbül arkasından "elveda" diye bağırır.

2. Ey uğurlu yıldızlı padişah, elbette güzelliğinin güneşinden güneşe ışık ulaşır.

3. Ağzının yerini sordum, dudağın dedi ki: [mısra dökümde yoktur; Kılıç'ın verdiği Türkçe karşılığa göre "Her sır iki kişi arasında kalmalı"].

4. Ey güzel, o çirkin yüzlü rakibe bunca halk neden uyuyor?

5. Ey Harîmî, şiirinin incisini sakla; bolluk olunca değerli mal da kesada uğrar.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir ve Arap alfabesindeki 'ayn harfiyle biten şiirlerin tek örneğidir. Vezin remel bahrinin kısa kalıbı olan Fâ'ilâtün Fâ'ilâtün Fâ'ilün'dür. Redif yoktur, kafiye "vedâ', el-vedâ', şu'â', etbâ', meta'" kelimelerindeki "-â'" sesidir. Üçüncü beytin ikinci mısraı dökümde yoktur. Yerinde yalnız Kılıç'ın parantez içinde verdiği Türkçe karşılık bulunur: "Her sır iki kişi arasında kalmalı". Bu, mısraın Arapça olduğunu ve Arap harfli ya da özel dizgili basıldığı için dökümde çıkmadığını düşündürür. Kafiye gereği mısraın da "-â'" sesiyle bitmesi gerekir. Mısra görülmeden yazılamayacağı için okunamadı diye işaretlenmiştir. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Gazel, gülün bahçeden ayrılışı ve bülbülün vedasıyla açılır. Gül ile bülbül divan şiirinde sevgili ile âşığın en bilinen karşılığıdır. İkinci beyitte "mihr" kelimesi hem güneş hem de sevgi anlamındadır; sevgilinin güzelliği bir güneştir ve gökteki güneş ışığını ondan alır. Üçüncü beyit sevgilinin ağzının küçüklüğü mazmunu üzerine kuruludur. Divan şiirinde sevgilinin ağzı neredeyse görünmeyecek kadar küçük olduğu için bir sır, bir yokluk gibi anılır. Âşık ağzın yerini sorduğunda dudak bir sırrın saklanması gerektiğini söyleyerek cevap verir. Son beyit Kılıç'ın, Harîmî'nin kendini ve şiirini övdüğü beyitlere örnek olarak alıntıladığı beyittir. "Kesret oldukda kesâd ulu meta'" sözü, bolluğun değeri düşürdüğünü söyleyen atasözü tadında bir hükümdür. Kılıç'ın Harîmî'de gördüğü deyim ve atasözü kullanımına iyi bir örnektir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 14. gazel, s. 212). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar