Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü Fâ'ilâtü Mefâ'îlü Fâ'ilün

Levh-i gönülde yazdı elif kaddüni çü Hak
'Işkun mu'allimi bana virdi o dem sebak
Bâğ içre sünbülüne benefşe boyun burar
Zerler nis̱âr ider yoluna gül tabak tabak
Rüz-ı ezelde 'ışk ile hüsnün kitâbını
Kur'ân hakıçün okumış idüm sebak sebak
Hün-âb akıtdığımı sanma eşk-i çeşmün
Hün-ı ciğer gözümde toludur kabak kabak
Mey-gün lebün hevâsına bağrı kebâb olup
Yüreği kanın içdi Harîmî çanak çanak

Günümüz Türkçesiyle

1. Hak gönül levhasına senin elif gibi dümdüz boyunu yazınca, aşkın öğretmeni o an bana ders verdi.

2. Bahçede menekşe senin sümbül gibi saçına boyun büker; gül de yoluna tabak tabak altın saçar.

3. Ezel gününde aşk ile güzelliğinin kitabını Kur'an hakkı için ders ders okumuştum.

4. Akıttığım kanlı yaşı gözümün yaşı sanma; gözümde ciğer kanı kap kap doludur.

5. Şarap renkli dudağının sevdasıyla bağrı kebap olup Harîmî yüreğinin kanını çanak çanak içti.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bir gazeldir. Vezin muzâri bahrinin Mef'ûlü Fâ'ilâtü Mefâ'îlü Fâ'ilün kalıbıdır. Redif yoktur, kafiye "Hak, sebak, tabak, sebak, kabak, çanak" kelimelerindeki "-ak" sesidir ve matla dışındaki her beyit, kafiye kelimesinin tekrarıyla ("tabak tabak, sebak sebak, kabak kabak, çanak çanak") biter. Başlıktaki dua "Efâzallâhü 'aleyhi birrehü"dür (Allah iyiliğini onun üzerine bol etsin). Dökümde birinci beytin mısra sınırı kaymıştı ("kaddüni çü / Hak") ve anlam ile vezne göre düzeltilmiştir. Üçüncü beyitteki "idüm" kelimesi dökümde "jdüm" diye çıkmıştır. Dijital dökümde ş olarak çıkan ṣ (sad) ve s̱ (se) harfleri kelimelerin aslına göre düzeltilmiştir. Şairin hayatı, eserleri ve divançenin durumu Şehzade Korkut (Harîmî): Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiirleri yazısında anlatılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Kılıç bu gazelin dört beytini, Harîmî'nin kelime tekrarlarıyla ahenk kurmasına örnek olarak sıralar. İkilemeler gazelin sesini belirler ve her beyti aynı ritimle kapatır. İlk beyitte bir okul sahnesi kurulur. Levha (yazı tahtası), elif harfi, muallim ve sebak (ders) kelimeleri arasında tenasüp vardır. Elif, Arap alfabesinin dik ve düz ilk harfidir; sevgilinin boyu bu yüzden elife benzetilir. Üçüncü beyit aynı tabloyu ezel gününe taşır: âşık sevgilinin güzelliğini daha yaratılmadan önce ders ders okumuştur. İkinci beyitte menekşenin boynu bükük duruşu sevgilinin saçı önünde bir saygı gibi gösterilir. Gülün ortasındaki sarı tozlu kısımlar da yola saçılan altınlara benzetilir. Dördüncü beyitteki "kabak" kelimesi eski Türkçede göz kapağı anlamına da geldiği için kap ile göz arasında bir tevriye kurulur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Harîmî (Şehzade Korkut), Dîvânçe, Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî, Manzum Eserler nr. 104.

Akademik çalışmalar

  • Filiz Kılıç, "Osmanlı Hanedanında Bir Şair: Şehzade Korkut", Bilig (Ahmet Yesevi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 2, Yaz 1996, s. 203–219 (Dîvânçe metni s. 209–218; 16. gazel, s. 212). teis.yesevi.edu.tr

Kitaplar